Nguyễn Thị Thu – cô gái 18 tuổi trên những chuyến đò vượt sông Thạch Hãn

Nguyễn Thị Thu sinh năm 1954, hiện sống tại xã Triệu Phong. Năm 1972, bà còn là một thiếu nữ rất trẻ. Nhưng chiến tranh khiến tuổi thanh xuân của bà gắn với những chuyến vượt sông mà mỗi lần xuất phát đều có thể là lần cuối cùng trở về.

Thu được phân công tham gia đội vận chuyển cùng ông Nguyễn Con, khi ấy là người lái đò và sau này trở thành bố chồng của bà. Nhiệm vụ của hai người là dùng thuyền đưa bộ đội, lương thực và quân dụng từ khu vực hậu phương vượt sông Thạch Hãn vào hướng Thành Cổ; đồng thời đưa thương binh từ mặt trận trở ra.

Công việc tưởng như chỉ là chèo một chuyến đò qua sông, nhưng trong hoàn cảnh năm 1972, đó là một nhiệm vụ cực kỳ nguy hiểm. Các chuyến đò phải tranh thủ thời gian, lựa chọn thời điểm thích hợp để vượt sông. Ban ngày, nếu điều kiện không cho phép thì phải chờ đến đêm. Có những hôm thời tiết bất lợi, họ lại phải thay đổi giờ hoạt động để bảo đảm bộ đội và hàng hóa được đưa qua sông.

Nguy hiểm nhất là những lúc đối phương phát hiện hoạt động trên sông. Pháo có thể bất ngờ dội xuống, máy bay quần thảo trên bầu trời. Khi đò bị phát hiện, những người lính đi cùng từng giục Thu và ông Nguyễn Con nhảy xuống sông tìm chỗ trú ẩn. Nhưng cô gái trẻ vẫn không bỏ chuyến đò. Bởi phía sau mình là những người đang cần được đưa sang bờ bên kia, còn phía trước là Thành Cổ đang cần tiếp viện.

Có lần, khi đang làm nhiệm vụ, một quả bom được thả xuống khiến hai chiến sĩ bộ đội hy sinh và bốn trong sáu nữ du kích bị thương, trong đó có Nguyễn Thị Thu. Đó là một trong những lần bà trực tiếp nếm trải sự khốc liệt của chiến tranh. Một chuyến vận chuyển tưởng như bình thường có thể biến thành cảnh thương vong chỉ trong vài giây.

Nhưng sau khi bị thương, công việc vẫn tiếp tục. Những chuyến đò trên Thạch Hãn không thể dừng lại lâu. Thành Cổ cần người và vũ khí; thương binh cần được đưa về phía sau. Vì thế, những người làm nhiệm vụ vận chuyển phải tiếp tục bám sông, bám bến.

Hình ảnh Nguyễn Thị Thu năm ấy sau này trở thành một phần của ký ức về Thành Cổ. Trong bức ảnh do phóng viên chiến trường Đoàn Công Tính chụp, một người đàn ông lớn tuổi đang chèo đò, bên cạnh là cô gái trẻ ôm khẩu súng, phía sau là những người lính chuẩn bị vào Thành Cổ. Bức ảnh được đặt tên “Cha con lão ngư dân Triệu Phong chở bộ đội và vũ khí tiếp sức Thành cổ” và hiện được nhiều người biết đến như một hình ảnh tiêu biểu về những chuyến đò vượt sông Thạch Hãn năm 1972.

Điều đặc biệt trong câu chuyện của Nguyễn Thị Thu là bà không phải một người lính chủ lực được huấn luyện để chiến đấu trên chiến trường lớn. Bà là một cô gái địa phương, cùng những người dân và du kích quê mình đảm nhận công việc mà chiến trường lúc ấy không thể thiếu. Chính những con người bình dị ấy đã biến dòng sông quê hương thành một tuyến tiếp sức cho Thành Cổ.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Người con gái 18 tuổi ngày nào nay đã trở thành một người phụ nữ lớn tuổi. Nhưng ký ức về những chuyến đò năm xưa vẫn còn nguyên: tiếng mái chèo, tiếng máy bay, những trận pháo bất ngờ và hình ảnh những người lính trẻ bước xuống đò để sang Thành Cổ.

Nguyễn Thị Thu may mắn sống sót và trở về với cuộc sống hòa bình. Nhiều người từng ngồi trên chuyến đò năm ấy thì không trở lại. Dòng Thạch Hãn hôm nay vẫn chảy bình yên qua Quảng Trị, nhưng mỗi khi nhắc đến mùa hè năm 1972, người ta lại nhớ đến những chuyến đò sinh tử và cô gái 18 tuổi đã từng vững tay chèo giữa mưa bom lửa đạn để đưa đồng đội vào Thành Cổ.