Nguyễn Thị Thu

Bà Nguyễn Thị Thu - 81 ngày đêm lịch sử chèo đò đưa bộ đội vượt dòng Thạch Hãn.

Những ngày cuối tháng 10, mưa Quảng Trị rơi dày như tấm màn xám phủ kín đồng làng. Nước sông Thạch Hãn dâng cao, cuộn mình đục ngầu giữa bầu trời trĩu nặng. Trong tiếng mưa ràn rạt ấy, bà Nguyễn Thị Thu lại lặng lẽ nhớ về một thời tuổi trẻ – nơi dòng sông không chỉ chở phù sa mà còn mang theo bao phận người. Người ta vẫn nhắc câu thơ: “Đò lên Thạch Hãn xin chèo nhẹ…” – như một lời thì thầm dành cho quá khứ không dễ gọi tên.

Mùa hè năm 1972, bà Thu vừa tròn 17 tuổi. Tuổi trăng tròn chưa kịp sống hết những mơ mộng, bà đã xung phong khoác lên mình màu áo du kích. Bà nên duyên với chàng trai Nguyễn Câu, con trai lão ngư dân Nguyễn Con – người gắn đời mình với chiếc đò mộc mạc trên sông. Lễ dạm ngõ giản dị vừa xong thì chiến sự bùng lên, để lại lời hẹn dang dở như câu thơ buồn: “Chưa kịp hẹn ngày vui, đã vội chia hai ngả.” Ông Câu lên đường vào Nam chiến đấu, bà Thu ở lại cùng bố chồng chèo đò phục vụ bộ đội.

Đêm trên Thạch Hãn khi ấy tối đặc như mực. Bom đạn ban ngày khiến mọi chuyến đò phải lặng lẽ đi trong đêm. Ánh lửa lóe lên từ xa đủ để người ta nhìn thấy nhau trong khoảnh khắc rồi lại chìm vào bóng tối. Con đò nhỏ của hai cha con trở thành nhịp cầu sinh tử, chở những chàng trai trẻ tuổi mười tám đôi mươi vượt dòng nước xiết. Họ đến từ nhiều miền đất nước, nhiều người vừa rời giảng đường đã bước vào cuộc chiến. Bà Thu kể rằng mỗi chuyến chèo đò giống như gửi đi một niềm tin, nhưng hiếm khi có dịp đón lại nụ cười quen thuộc.

Chiếc đò duy nhất ở khu vực ấy ngày ngày lặng lẽ xuôi ngược. Mỗi chuyến chỉ chở được vài người, những chiến sĩ khác phải tự bơi qua sông. Ngoài chèo đò, bà Thu và ông Nguyễn Con còn làm người dẫn đường. Thời gian trôi qua, ký ức của bà có phần phai nhạt, nhưng hình ảnh dòng sông mùa chiến dịch vẫn hiện lên như một trang sử sống – nơi tuổi trẻ hòa vào sóng nước.

Nhiều năm sau hòa bình, bà Thu bất ngờ gặp lại một cựu chiến sĩ từng được mình đưa qua sông – ông Phạm Hùng. Cuộc gặp sau mấy chục năm khiến cả hai xúc động. Người lính năm xưa tóc đã bạc, còn nữ du kích chèo đò ngày nào cũng bước sang tuổi xế chiều. Họ nhắc lại những kỷ niệm cũ như đọc lại một đoạn thơ dài còn dang dở.

Trong Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị, giữa những kỷ vật nhuốm màu thời gian, bức ảnh “Cha con lão ngư dân Triệu Phong chở bộ đội và vũ khí tiếp sức Thành cổ” vẫn sáng lên một nụ cười hiếm hoi. Nụ cười ấy của ông Nguyễn Con và bà Thu như ánh nắng xuyên qua lớp mây chiến tranh, nhắc người xem rằng giữa gian khó vẫn có niềm tin. Nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính đã mang bức ảnh trở lại cho gia đình sau nhiều năm tìm kiếm, để ký ức không bị dòng thời gian cuốn trôi.

Hòa bình lập lại, ông Câu và bà Thu nên vợ nên chồng, dựng mái nhà nhỏ bên dòng Thạch Hãn và nuôi dạy bốn người con khôn lớn. Giờ đây, khi tóc đã bạc màu theo năm tháng, họ sống bình dị, thỉnh thoảng ra thăm mộ người thân và ghé Thành cổ thắp nén hương tưởng nhớ những người đã đi qua con đò năm ấy. Dòng sông vẫn chảy, mưa vẫn rơi, và ký ức vẫn ở lại – như câu thơ ai đó từng viết: “Sông còn nhớ những chuyến đò xưa, gió vẫn kể chuyện người đi giữ nước.”