NGUYỄN THỊ THỨ – NGƯỜI MẸ HÓA THÂN THÀNH TƯỢNG ĐÀI CỦA LÒNG YÊU NƯỚC

Có những người anh hùng bước vào lịch sử bằng một trận đánh.

Có những người được nhớ đến bởi một chiến công, một quyết định, một khoảnh khắc đối mặt với hiểm nguy.

Nhưng cũng có những người đi vào lịch sử bằng sự chờ đợi.

Họ không cầm súng ngoài chiến trường. Không trực tiếp lao vào trận địa. Không có những chiến công được ghi lại bằng những con số.

Họ đứng ở phía sau.

Đó là những người mẹ.

Và trong số những người mẹ ấy, Nguyễn Thị Thứ là một hình ảnh đặc biệt.

Mẹ sinh năm 1904 tại xóm Rừng, thôn Thanh Quýt, Điện Thắng, Quảng Nam. Tuổi thơ và cuộc đời của Mẹ gắn với một vùng quê nghèo nhưng giàu truyền thống yêu nước. Khi đất nước trải qua những năm tháng chiến tranh, gia đình Mẹ cũng như biết bao gia đình ở Quảng Nam đã bị cuốn vào cuộc chiến đấu kéo dài qua nhiều thế hệ.

Mẹ lập gia đình khi còn trẻ. Hai vợ chồng làm lụng, nuôi con giữa cảnh nghèo khó. Mẹ sinh 12 người con, trong đó có 11 người con trai và 1 người con gái. Những đứa con lần lượt lớn lên trong một quê hương mà chiến tranh ngày càng đến gần.

Rồi chiến tranh khiến căn nhà nhỏ ấy không còn chỉ là nơi để trở về.

Nó trở thành một nơi che chở.

Trong khu vườn của gia đình Mẹ có 5 hầm bí mật, nơi từng nuôi giấu cán bộ, bộ đội và du kích. Vợ chồng Mẹ vừa làm lụng kiếm sống, vừa xay lúa, giã gạo, góp sức nuôi quân. Trong những năm tháng địch thường xuyên càn quét, việc che giấu cán bộ cách mạng ngay trong nhà mình đồng nghĩa với việc cả gia đình luôn đứng trước hiểm nguy.

Nhưng Mẹ vẫn bám đất, bám làng.

Có lẽ khi ấy Mẹ cũng hiểu rằng, nếu một người dân bình thường còn có thể góp một chút sức lực cho cách mạng thì người ấy sẽ góp.

Có khi là một lon gạo.

Có khi là một nắm cơm.

Có khi là một chỗ trú.

Có khi chỉ là việc giữ im lặng khi quân địch đi qua.

Những điều tưởng như rất nhỏ ấy, trong chiến tranh, có thể trở thành sự sống của một người cán bộ, một chiến sĩ.

Rồi những người con của Mẹ lần lượt trưởng thành.

Và cũng lần lượt lên đường.

Mỗi lần một người con rời khỏi nhà, có lẽ trong lòng người mẹ đều có một câu hỏi mà chẳng ai có thể trả lời:

“Bao giờ con trở về?”

Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng trả lại người con cho mẹ.

Một người con ra đi.

Rồi một người nữa.

Rồi thêm một người nữa.

Từ cuộc kháng chiến chống Pháp sang cuộc kháng chiến chống Mỹ, những lần tiễn con cứ nối dài.

Có những người con đi rồi trở về.

Nhưng cũng có những người ra đi mãi mãi.

Mẹ đã phải nhận những giấy báo tử.

Không phải một lần.

Không phải hai lần.

Mà là hết người con này đến người con khác.

Theo các tư liệu của Quảng Nam, trong hai cuộc kháng chiến, 9 người con trai, 1 người con rể và 2 người cháu ngoại của Mẹ đã hy sinh.

Con số ấy, khi đặt trên một trang giấy, chỉ là vài dòng.

Nhưng phía sau mỗi con số là một khuôn mặt.

Một người con từng gọi tiếng “Mẹ”.

Một người từng ngồi bên mâm cơm.

Một người từng làm việc trong vườn.

Một người từng nằm ngủ dưới mái nhà ấy.

Và rồi tất cả những người ấy lần lượt không trở về.

Có một hình ảnh về Mẹ Thứ được nhiều người nhắc đến: Mẹ bên mâm cơm có những chiếc bát, đôi đũa dành cho những người con đã hy sinh.

Mâm cơm ấy không chỉ là một hình ảnh.

Nó khiến người ta hình dung được một khoảng trống rất lớn trong căn nhà.

Ngày trước, có thể một mâm cơm phải dọn thật nhiều bát.

Con đông, nhà đông người, tiếng nói cười đông vui.

Nhưng sau chiến tranh, những chiếc bát ấy không còn người ngồi trước mặt.

Người mẹ vẫn còn đó.

Căn nhà vẫn còn đó.

Nhưng những người con thì đã nằm lại ở những nơi rất xa.

Có lẽ chính vì vậy mà câu chuyện về Mẹ Thứ không chỉ là câu chuyện về sự mất mát. Đó còn là câu chuyện về sức chịu đựng phi thường của một người mẹ.

Mẹ không chỉ tiễn con ra trận.

Mẹ còn góp phần giữ cho những người đang chiến đấu có nơi trú ẩn, có lương thực, có sự che chở.

Ngôi nhà của Mẹ vì thế trở thành một phần nhỏ bé nhưng quan trọng trong cuộc chiến đấu của quê hương.

Và rồi chiến tranh kết thúc.

Đất nước thống nhất.

Những người còn sống trở về.

Nhưng với Mẹ, chiến thắng ấy phải được đổi bằng một cái giá quá lớn.

Mẹ đã mất đi những người con mà không gì có thể bù đắp.

Năm 1994, Mẹ Nguyễn Thị Thứ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Nhưng có lẽ danh hiệu ấy không làm cho nỗi đau của một người mẹ vơi đi.

Nó chỉ là sự ghi nhận của đất nước đối với những gì Mẹ và gia đình đã chịu đựng, đã cống hiến.

Năm tháng trôi qua.

Mái tóc Mẹ bạc dần.

Tuổi Mẹ ngày một cao.

Nhưng câu chuyện về Mẹ thì ngày càng được nhiều người biết đến.

Ngôi nhà nơi Mẹ từng sống trở thành nơi lưu giữ ký ức.

Những câu chuyện về những người con đã hy sinh được kể lại cho thế hệ sau.

Và rồi hình ảnh Mẹ trở thành nguyên mẫu cho một công trình đặc biệt.

Tại Núi Cấm, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam, tượng đài Bà mẹ Việt Nam Anh hùng được xây dựng lấy nguyên mẫu từ Mẹ Nguyễn Thị Thứ. Công trình không chỉ khắc họa hình ảnh một người mẹ cụ thể mà còn là biểu tượng tưởng niệm hàng triệu người mẹ, người vợ, người phụ nữ Việt Nam đã chịu đựng mất mát trong các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.

Đứng trước tượng đài ấy, người ta có thể nhìn thấy hình bóng một người mẹ.

Nhưng đó không chỉ là một người mẹ.

Đó là hình ảnh của biết bao người phụ nữ Việt Nam từng đứng bên cánh cửa, tiễn chồng, tiễn con, tiễn những người thân yêu lên đường.

Họ không biết chuyến đi ấy kéo dài bao lâu.

Không biết ngày trở về là ngày nào.

Và nhiều người trong số họ đã chờ mãi mà không bao giờ còn được gặp lại người thân.

Ngày 10/12/2010, Mẹ Nguyễn Thị Thứ qua đời, hưởng thọ hơn một trăm tuổi. Mẹ được an táng tại nghĩa trang liệt sĩ huyện Điện Bàn, trên chính quê hương đã chứng kiến gần như trọn một thế kỷ cuộc đời Mẹ.

Mẹ đi rồi.

Nhưng câu chuyện của Mẹ vẫn ở lại.

Ở một căn nhà nhỏ.

Ở những hầm bí mật năm xưa.

Ở những câu chuyện mà người dân quê hương kể lại cho con cháu.

Và ở tượng đài người mẹ đứng giữa đất Quảng Nam.

Có lẽ điều khiến câu chuyện về Mẹ Thứ lay động lòng người nhất không phải là những con số về sự hy sinh.

Mà là một điều giản dị hơn:

Trong chiến tranh, có những người đã chiến đấu bằng cả cuộc đời mình mà không bao giờ đứng ở tuyến đầu.

Mẹ Thứ đã chiến đấu bằng sự bền bỉ.

Bằng những hạt gạo.

Bằng những căn hầm bí mật.

Bằng sự im lặng trước hiểm nguy.

Bằng những lần tiễn con.

Và bằng sức mạnh của một người mẹ khi biết rằng những người mình yêu thương nhất đang đi vào nơi có thể không trở về.

Để rồi khi đất nước hòa bình, Mẹ không còn giữ lại cho riêng mình điều gì ngoài ký ức.

Những người con đã hóa thành đất.

Còn người mẹ ở lại hóa thành biểu tượng.

🌱 BÀI HỌC CHO THẾ HỆ TRẺ HÔM NAY

Câu chuyện về Mẹ Nguyễn Thị Thứ nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ được viết bởi những người cầm súng ngoài chiến trường.

Lịch sử còn được viết bởi những người mẹ, người vợ, người chị, những người dân bình thường đã âm thầm góp sức phía sau.

Với thế hệ trẻ hôm nay, sự tri ân không chỉ nằm ở việc nhớ tên một người anh hùng hay đến thắp một nén hương tại nghĩa trang.

Đó còn là cách chúng ta sống xứng đáng với hòa bình.

Biết trân trọng gia đình.

Biết yêu quê hương.

Biết chia sẻ với cộng đồng.

Biết sống có trách nhiệm.

Và quan trọng hơn, biết rằng cuộc sống bình yên hôm nay không phải tự nhiên mà có.

Phía sau hai chữ “hòa bình” là biết bao cuộc chia ly.

Phía sau những mái nhà bình yên là những người mẹ từng có một căn nhà rất đông con nhưng cuối cùng chỉ còn lại những chiếc bát không người ngồi.

🌻 LỜI KẾT

Có những người mẹ không cần một chiến công vang dội để trở thành anh hùng.

Bởi chính cuộc đời họ đã là một sự hy sinh.

Mẹ Nguyễn Thị Thứ – người mẹ xứ Quảng – đã trở thành biểu tượng của hàng triệu người mẹ Việt Nam trong thời hoa lửa.

Mẹ đã tiễn những người con ra trận.

Đất nước đã đón những người con ấy về với đất.

Và hôm nay, mỗi khi nhìn hình bóng Mẹ giữa đất Quảng Nam, chúng ta hiểu thêm một điều:

Hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng những mất mát mà không một thế hệ nào được phép lãng quên.