Nguyễn Thị Tồ
NGUYỄN THỊ TỒ
Năm sinh – năm mất: 1901–1989
Quê quán: Xã Dương Quang, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên
Bà Nguyễn Thị Tồ sinh năm 1901, quê ở Xã Dương Quang, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Đời bà gắn với địa phương này, nơi hồ sơ gia đình còn lưu tên những người con đi chiến đấu. Hai người con được ghi nhận là liệt sĩ: Kiều Văn Đôn, Kiều Hữu Điều. Từ 1971 đến 1974, các mốc trong hồ sơ gia đình thuộc nhiều chặng khác nhau của chiến tranh. Tên tuổi các con, những lần nhập ngũ và nơi hy sinh cho thấy vì sao cuộc đời bà được ghi lại trong lịch sử địa phương.
Kiều Văn Đôn sinh năm 1942, phục vụ ở C2-D32-P2 và ngã xuống ngày 09-3-1971 tại Mặt trận phía Nam. Khi ấy anh khoảng 29 tuổi. Năm đó bà Nguyễn Thị Tồ khoảng 70 tuổi. Địa điểm trong bản ghi công được nêu ở cấp mặt trận, không xác định một trận đánh riêng. Ngày hy sinh và tên người lính là những mốc rõ nhất. Bằng Tổ quốc ghi công ghi tên anh, cùng thông tin gia đình sử dụng để tưởng nhớ và đối chiếu hồ sơ liệt sĩ về sau.
Kiều Hữu Điều sinh năm 1939, phục vụ ở E6- Quân khu Trị Thiên và ngã xuống ngày 18-9-1974 tại Mặt trận phía Nam. Khi ấy anh khoảng 35 tuổi. So với Kiều Văn Đôn, anh hy sinh sau 3 năm. Cả hai tên cùng hiện diện trong hồ sơ liệt sĩ của gia đình, với ngày tháng khác nhau và phần thông tin riêng trên mỗi bằng ghi công. Năm sinh và năm mất cho biết quãng đời của mỗi anh; năm nhập ngũ, nếu còn được ghi lại, giúp biết anh rời nhà vào lúc nào. Những ngày tháng ấy là các mốc gia đình và địa phương tiếp tục nhắc trong những năm sau chiến tranh.
Năm 2014, Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng cho bà Nguyễn Thị Tồ. Bà qua đời năm 1989; như vậy việc ghi nhận danh hiệu diễn ra sau khi bà mất. Danh hiệu ghi nhận mất mát của người mẹ; từng bằng Tổ quốc ghi công lưu dấu cuộc đời và sự hy sinh của mỗi người con. Các ngày tháng trên giấy tờ cho thấy việc ghi nhận nhiều khi đến rất lâu sau những năm gia đình chịu mất mát.
Từ năm 1971 đến năm 1974, câu chuyện của gia đình không đứng yên ở một trận đánh hay một mùa chiến dịch. Ở Xã Dương Quang, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên, tên bà Nguyễn Thị Tồ được lưu cùng tên các con trong hồ sơ người có công. Những gì còn có thể đối chiếu là tuổi đời các anh, quá trình nhập ngũ khi được ghi nhận, ngày và địa điểm hy sinh cùng quyết định phong tặng hoặc truy tặng. Các mốc ấy giữ câu chuyện của gia đình ở đúng nơi chốn và thời gian của nó.
