Nguyễn Thị Út Tịch – Người mẹ cầm súng anh hùng của miền Tây Nam Bộ
Nguyễn Thị Út, thường được gọi là Út Tịch, là nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam, một biểu tượng của phụ nữ Nam Bộ trong kháng chiến. Bà nổi tiếng với tinh thần chiến đấu kiên cường, câu nói “Còn cái lai quần cũng đánh” và được nhà văn Nguyễn Thi xây dựng thành nhân vật chính trong tác phẩm Người mẹ cầm súng. Cuộc đời bà sau đó được chuyển thể thành bộ phim Mẹ vắng nhà.
Thân thế
Nguyễn Thị Út sinh ngày 19 tháng 4 năm 1931 tại làng Tích Thiện, tổng Thạnh Trị, quận Cầu Kè, tỉnh Cần Thơ (nay thuộc xã Tam Ngãi, tỉnh Vĩnh Long).
Bà sinh ra trong một gia đình nghèo, cha mẹ phải đi làm thuê, ở đợ cho địa chủ. Là con út trong ba chị em, từ nhỏ bà đã phải chịu nhiều cực khổ nhưng nổi tiếng với tính cách mạnh mẽ, gan dạ và không cam chịu áp bức.
Năm 13 tuổi, cha mất, bà được cán bộ Việt Minh giúp đỡ thoát khỏi cuộc sống làm thuê, từ đó sớm giác ngộ cách mạng và tích cực tham gia phong trào đấu tranh.
Tham gia kháng chiến chống Pháp
Khi thực dân Pháp quay trở lại Nam Bộ, Nguyễn Thị Út nhiều lần xin tham gia chiến đấu nhưng do tuổi còn nhỏ nên chưa được chấp nhận. Bà chuyển sang làm nhiệm vụ giao liên, trinh sát, liên lạc cho lực lượng cách mạng.
Trong Chiến dịch Cầu Kè năm 1949, bà tham gia công tác trinh sát, nắm tình hình địch, cung cấp thông tin phục vụ chiến đấu. Những hoạt động gan dạ trong thời gian này đã giúp bà trở thành một cán bộ cách mạng trẻ tuổi có kinh nghiệm.
Đầu năm 1950, bà kết hôn với ông Lâm Văn Tịch, một chiến sĩ Việt Minh địa phương. Từ đó, bà mang biệt danh Út Tịch, ghép từ tên của bà và tên chồng.
Hoạt động trong kháng chiến chống Mỹ
Sau Hiệp định Genève năm 1954, vợ chồng bà ở lại miền Nam tiếp tục hoạt động cách mạng. Khi chính quyền Ngô Đình Diệm tiến hành đàn áp lực lượng kháng chiến cũ, gia đình bà phải nhiều lần thay đổi nơi ở để tránh sự truy bắt.
Sau phong trào Đồng khởi, Út Tịch trở lại hoạt động quân sự trong lực lượng cách mạng miền Nam. Dù vừa chiến đấu vừa chăm lo gia đình và nuôi con nhỏ, bà vẫn tích cực tham gia:
Đấu tranh chính trị.
Công tác binh vận, vận động binh lính đối phương.
Hoạt động du kích và trực tiếp chiến đấu.
Bà đã tham gia 23 trận đánh lớn nhỏ, trong đó có 8 trận từ thời kháng chiến chống Pháp; góp phần tiêu diệt và làm tan rã hơn 200 quân địch, thu giữ 70 súng.
Bà được đánh giá là một chiến sĩ trinh sát dũng cảm, chiến đấu viên kiên cường và cán bộ binh vận có nhiều thành tích.
Hy sinh
Sau năm 1965, Nguyễn Thị Út được điều về công tác tại Quân khu 9.
Ngày 27 tháng 11 năm 1968, trong một trận bom B52 của Không quân Hoa Kỳ xuống khu vực Tân Châu, Châu Đốc (nay thuộc tỉnh An Giang), bà cùng người con gái thứ ba bị thương nặng và hy sinh.
Vinh danh
Ngày 5 tháng 5 năm 1965, Nguyễn Thị Út được phong tặng danh hiệu:
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba.
Hình tượng của bà được nhà văn Nguyễn Thi xây dựng trong tác phẩm Người mẹ cầm súng , trở thành một trong những hình tượng tiêu biểu về người phụ nữ Nam Bộ trong chiến tranh.
Tác phẩm này sau đó được chuyển thể thành bộ phim Mẹ vắng nhà (1979).
Tên Nguyễn Thị Út (Út Tịch) được đặt cho nhiều đường phố, trường học và công trình tưởng niệm. Khu tưởng niệm nữ Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Thị Út tại quê hương Tam Ngãi được xây dựng nhằm ghi nhớ cuộc đời và sự nghiệp của bà.
Nguyễn Thị Út – Út Tịch được xem là biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần bất khuất và ý chí chiến đấu của phụ nữ Việt Nam trong kháng chiến.
