Nguyễn Thị Út (Út Tịch) – Người mẹ cầm súng

Nguyễn Thị Út (Út Tịch) – Người mẹ cầm súng

Có những người phụ nữ đi qua chiến tranh với đôi tay vừa chăm con, vừa cầm súng. Nguyễn Thị Út, người dân Nam Bộ thường gọi thân mật là Út Tịch, là một trong những hình ảnh như thế.

Theo tư liệu của Bộ Quốc phòng, Nguyễn Thị Út sinh năm 1920, quê ở xã Tam Ngãi, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh. Bà tham gia cách mạng từ năm 1945. Từ một người phụ nữ nghèo, từng trải qua cuộc sống cơ cực, bà dần trở thành một chiến sĩ du kích gan dạ của quê hương Tam Ngãi.

Trong những năm kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Nguyễn Thị Út cùng đội du kích địa phương tham gia nhiều trận đánh. Theo hồ sơ của Bộ Quốc phòng, từ năm 1945 đến năm 1965, bà cùng đồng đội tham gia 23 trận, trong đó có 8 trận trong kháng chiến chống Pháp; lực lượng du kích do bà tham gia đã tiêu diệt và làm bị thương khoảng 200 đối phương, thu 70 khẩu súng và nhiều lần làm thất bại các cuộc càn quét. Bà cũng tham gia công tác binh vận, vận động binh lính đối phương bỏ ngũ.

Nhưng điều đặc biệt ở Nguyễn Thị Út là bà không chỉ là một người chiến đấu. Bà còn là một người mẹ.

Giữa chiến tranh, bà vẫn phải chăm sóc những đứa con nhỏ của mình. Có những lúc cuộc sống gia đình và nhiệm vụ cách mạng tưởng như không thể đặt cạnh nhau, nhưng bà vẫn cố gắng đảm đương cả hai. Chính hình ảnh người phụ nữ vừa nuôi con vừa tham gia chiến đấu đã trở thành một biểu tượng rất đặc biệt của người phụ nữ Nam Bộ trong chiến tranh.

Tinh thần ấy được nhắc đến qua câu nói nổi tiếng: “Còn cái lai quần cũng đánh.” Câu nói mộc mạc nhưng quyết liệt, thể hiện ý chí không khuất phục trước chiến tranh và mất mát.

Cuộc đời Nguyễn Thị Út sau đó trở thành nguyên mẫu để nhà văn Nguyễn Thi xây dựng nhân vật chị Út trong tác phẩm Người mẹ cầm súng. Từ một người phụ nữ Nam Bộ có thật, hình ảnh người mẹ cầm súng đã bước vào văn học và trở thành một biểu tượng về người phụ nữ miền Nam trong thời chiến.

Năm 1965, Nguyễn Thị Út được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và được tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba. Theo hồ sơ của Bộ Quốc phòng, bà hy sinh năm 1969. (Ministry of Defense Vietnam)

Có lẽ điều khiến câu chuyện về Út Tịch còn khiến người ta xúc động đến hôm nay không chỉ là những trận đánh hay những thành tích được ghi trong hồ sơ.

Đó là hình ảnh một người mẹ phải sống giữa chiến tranh, biết rằng mỗi lần rời nhà đi làm nhiệm vụ đều có thể là lần cuối được nhìn thấy những đứa con của mình.

Bà đã chiến đấu, nhưng cũng đã làm mẹ. Bà đã cầm súng, nhưng cũng từng ôm con vào lòng. Giữa những năm tháng mà cuộc sống bị chiến tranh bao phủ, những người phụ nữ như Nguyễn Thị Út vẫn cố gắng giữ lấy cả gia đình và quê hương của mình.

Nguyễn Thị Út không sống đến ngày đất nước thống nhất. Bà đã hy sinh trước khi nhìn thấy mùa xuân năm 1975.

Nhưng câu chuyện của bà vẫn còn ở lại.

Ở lại trong những trang sách, trong ký ức của quê hương Tam Ngãi và trong hình ảnh người phụ nữ Nam Bộ kiên cường mà nhà văn Nguyễn Thi đã gọi bằng một cái tên rất giản dị: “Người mẹ cầm súng.”

Chiến tranh đã đi qua, nhưng những người mẹ như Út Tịch nhắc chúng ta rằng phía sau mỗi trang sử hào hùng còn có những người phụ nữ đã gửi vào đó cả tuổi trẻ, gia đình và cuộc đời mình.