NGUYỄN THỊ VÂN LIỆU – CÔ GÁI ĐI TÌM CÁCH GỠ BOM

1. Quả bom nằm giữa đường

Ngày mùng 3 Tết năm 1967.

Trên tuyến Đường 20 Quyết Thắng, một quả bom nổ chậm nằm giữa mặt đường khiến đoàn xe chi viện phải dừng lại. Ở nơi được gọi là “túi bom” của Trường Sơn, một quả bom chưa phát nổ không chỉ là một khối sắt nằm dưới đất. Nó có thể chặn cả tuyến đường, và bất cứ ai đến gần cũng có thể không trở về. 

Nguyễn Thị Vân Liệu nhìn quả bom.

Cô biết mình phải làm gì.

Trước khi bước đi, Liệu cùng hai nữ đồng đội ngoắc tay vào nhau, cùng quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ. Hình ảnh ba ngón tay chai sần đan vào nhau ấy nhiều năm sau vẫn được người đồng đội Trần Tuyết Mai nhớ lại. 

Nhưng lần này, Liệu không muốn phá quả bom theo cách cũ.

Cô muốn thử một cách khác.

2. Một sáng kiến được nghĩ ra từ những hố bom

Thông thường, để phá bom nổ chậm, người lính phải đặt thuốc nổ lên phía trên quả bom rồi kích nổ.

Cách đó có thể phá được bom, nhưng mặt đường cũng bị phá hỏng nặng. Sau đó, những người thanh niên xung phong lại phải mất thêm thời gian san lấp, sửa chữa để xe tiếp tục đi.

Liệu đã suy nghĩ về điều đó.

Nếu có thể phá được quả bom mà hạn chế phá hỏng mặt đường thì sao?

Cô quyết định thử một phương pháp mới.

Liệu đào đất xuống dưới thân bom, rồi đặt bộc phá ở vị trí phía dưới. Khi khối thuốc nổ phát nổ, quả bom được nâng lên khỏi mặt đất rồi mới phát hỏa, nhờ đó hạn chế sức phá hoại đối với mặt đường. Phương pháp này sau đó được áp dụng rộng rãi trên tuyến và trở thành sáng kiến được đồng đội học tập. 

Đó là điều đặc biệt ở Vân Liệu.

Cô không chỉ đối mặt với bom bằng lòng can đảm.

Cô còn tìm cách để ngày mai, những người đi sau mình bớt phải đối mặt với hiểm nguy.

Trọng điểm A.T.P trên Đường 20 Quyết Thắng – nơi Nguyễn Thị Liệu cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ phá bom, bảo đảm giao thông trong những năm chiến tranh. Nguồn: Báo Quân đội nhân dân

3. Cô gái có giọng hát giữa tuyến lửa

Nếu chỉ nhìn vào những câu chuyện phá bom, người ta có thể hình dung Vân Liệu là một cô gái lúc nào cũng cứng rắn.

Nhưng những người từng sống cùng cô lại nhớ một Vân Liệu rất khác.

Cô có gương mặt thanh tú, tính tình cởi mở và đặc biệt có giọng hát hay. Trong những ngày tháng trên Trường Sơn, tiếng hát của những cô gái trẻ đôi khi trở thành thứ giúp họ quên đi tiếng máy bay và tiếng bom đang dội xuống xung quanh. 

Liệu từng tham gia đoàn văn công Trường Sơn để phục vụ bộ đội.

Những cô gái ấy vừa làm nhiệm vụ trên tuyến đường, vừa mang tiếng hát đến những nơi chiến tranh khốc liệt nhất.

Có lẽ vì thế mà câu chuyện về Vân Liệu không chỉ có bom đạn.

Trong ký ức của đồng đội, cô còn là một cô gái trẻ biết hát, biết cười và biết nhận phần khó về mình.

4. “Nếu hy sinh…”

Ba năm trên tuyến lửa Trường Sơn, Vân Liệu đã nhiều lần bước vào những nơi mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng mạng sống.

Nhưng cô không chỉ một lần đối mặt với bom.

Ngày 27/5/1968, tại Km3 Đường 18, Quảng Bình, sau một đợt B52 đánh phá, Vân Liệu bị thương nặng. Dù được đưa đi cấp cứu tại bệnh viện dã chiến ở khu vực biên giới Việt – Lào, cô không qua khỏi. Khi ấy, cô mới 23 tuổi. 

Trước khi hy sinh, Vân Liệu từng gửi lại một mong ước:

Nếu một ngày mình không trở về, hãy làm cho cô một vòng hoa bằng đá trắng đặt trên bia mộ.

Một lời dặn nghe bình thản.

Nhưng phía sau nó là sự hiểu biết rất rõ của một cô gái về nơi mình đang đứng.

Cô biết chiến tranh có thể lấy đi mạng sống của mình.

Và vẫn bước đi.

Đường 20 Quyết Thắng trong những năm chiến tranh, nơi bộ đội và thanh niên xung phong ngày đêm bảo đảm giao thông trên tuyến Trường Sơn.
Nguồn: Báo Quảng Bình điện tử – ảnh tư liệu.

5. Con đường vẫn phải mở

Sau khi Vân Liệu hy sinh, đồng đội vẫn tiếp tục công việc.

Bom vẫn rơi.

Những hố bom vẫn phải được lấp.

Những đoàn xe vẫn phải đi qua.

Đó cũng là điều khiến câu chuyện về Vân Liệu không dừng lại ở khoảnh khắc cô ngã xuống.

Sáng kiến phá bom của cô đã được phổ biến trên tuyến đường, trở thành phong trào học tập và noi gương Nguyễn Thị Vân Liệu phá bom nổ chậm. 

Năm 2001, sau nhiều năm đồng đội và người thân tìm kiếm, xác minh thành tích, Nguyễn Thị Vân Liệu được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. 

Tên cô sau đó được nhắc lại bên những con đường, những nghĩa trang và những câu chuyện về Trường Sơn.

Nhưng có lẽ, điều đáng nhớ nhất không phải là danh hiệu được trao sau nhiều năm.

Mà là hình ảnh cô gái 23 tuổi ngày ấy đã cúi xuống bên một quả bom, tìm một cách khác để con đường được an toàn hơn.

6. Có những người nằm lại để con đường đi tiếp

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Đường 20 Quyết Thắng ngày nay đã trở thành một phần của lịch sử Trường Sơn. Những “tọa độ lửa” năm xưa giờ chỉ còn lại trong ký ức, trong những trang tư liệu và những nấm mộ của người đã nằm xuống. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận Nguyễn Thị Vân Liệu là một trong những tấm gương tiêu biểu tại trọng điểm A-T-P của Đường 20 Quyết Thắng. 

Ở Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, mộ của người nữ thanh niên xung phong ấy nằm giữa hàng nghìn phần mộ của những người đã hy sinh.

Có lẽ chẳng ai biết chính xác cô đã nghĩ gì trong giây phút cuối cùng.

Chỉ biết rằng, khi còn sống, Vân Liệu từng nói ước vọng lớn nhất của mình là phá bom thật nhanh để góp phần đưa đất nước sớm đến ngày thống nhất. 

Một cô gái có giọng hát hay.

Một cô gái chỉ mới 23 tuổi.

Một cô gái đã chọn đứng trước quả bom để những đoàn xe phía sau có thể tiếp tục đi.

Và có những con đường được mở bằng chính tuổi xuân của những con người như thế.