Nguyễn Thị Xuân

Đối với những sinh viên ngành Công nghệ Cơ điện và Điện tử chúng tôi, đồ án thực hành vỡ lòng và quen thuộc nhất thường là chế tạo một chiếc "Robot dò line" (Robot tự động chạy theo vạch kẻ đường). Nguyên lý của nó rất đơn giản: Chúng tôi gắn những cặp cảm biến hồng ngoại (IR sensor) dưới gầm xe. Khi xe chạy, cảm biến liên tục chiếu tia sáng xuống đường; hễ gặp vạch màu trắng (phản xạ ánh sáng tốt), cảm biến sẽ báo về bộ vi xử lý để điều khiển động cơ bám sát vạch trắng đó mà đi. Mở rộng ra ở mức độ cao hơn, những chiếc ô tô tự lái hiện đại ngày nay được trang bị hàng loạt radar, camera và cảm biến LiDAR đắt tiền để tự động vạch ra lộ trình an toàn trong đêm tối mà không cần tài xế. Mọi thứ đều được tự động hóa bằng những dòng code và vi mạch silicon vô tri vô giác để đảm bảo sự an toàn tuyệt đối cho con người.

Thế nhưng, khi lùi lại lịch sử hơn 50 năm về trước, trên tuyến đường Trường Sơn khói lửa, những người lính lái xe chi viện cho miền Nam không hề có bất kỳ một cụm cảm biến hay máy móc điện tử hỗ trợ nào. Và điều kỳ diệu mang tầm vóc huyền thoại là: Họ vẫn kiên cường vượt qua hàng vạn cây số đèo dốc hiểm trở, vực sâu thăm thẳm trong những đêm đen tĩnh mịch.

Để tìm hiểu về "hệ thống điều hướng" kỳ diệu ấy, ngày 6 tháng 7 năm 2025, tập thể lớp K59CN-ĐĐT.K04 chúng tôi đã đến Hội Cựu Thanh niên xung phong tỉnh Thái Nguyên và vinh dự được gặp cô Nguyễn Thị Xuân, nguyên là đội viên Đội Thanh niên xung phong 91 Bắc Thái.

Trong căn phòng truyền thống tĩnh lặng, cô Xuân kể lại những quy định sinh tử trên cung đường vận tải huyết mạch: Xe tải bắt buộc phải chạy hoàn toàn vào ban đêm và tuyệt đối không được bật đèn pha. Chỉ cần một tia sáng nhỏ bằng hạt đỗ vọt ra, máy bay ném bom của địch đang lượn lờ trên bầu trời sẽ lập tức phát hiện tọa độ và trút một cơn bão lửa xuống đội hình. Việc lái xe những chiếc xe tải chở đầy đạn dược hạng nặng trong điều kiện "mù hoàn toàn" bên những vách núi dựng đứng là một thử thách vượt qua mọi giới hạn của vật lý và con người.

Chúng tôi thắc mắc: "Vậy làm sao các bác tài xế có thể nhìn thấy đường mòn bên bờ vực thẳm thưa cô?". Cô Xuân bồi hồi nhớ lại: "Đêm tối đen như mực, đường đất sét gặp mưa trơn trượt như đổ mỡ. Để xe không rơi xuống vực, các cô Thanh niên xung phong được giao một nhiệm vụ đặc biệt: Làm 'cọc tiêu sống'. Chúng tôi phải mặc những chiếc áo màu trắng, hoặc quấn vải dù trắng quanh người, ra đứng sát mép vực thẳm nguy hiểm nhất, hoặc lội xuống đứng giữa những dòng suối đang chảy xiết ngập ngang lưng."

Dưới ánh sáng lờ mờ yếu ớt của trăng sao xuyên qua tán lá rừng, màu trắng trên áo các cô gái phản quang lại. Người lái xe cứ căng mắt nhìn vào những đốm trắng mờ ảo ấy - những "vạch line" bằng máu thịt - để đánh vô lăng cho chuẩn xác.

"Máy bay địch gầm rú trên đầu, bom nổ đinh tai nhức óc ngay bên cạnh, đất đá văng rào rào trúng cả vào người, nhưng nguyên tắc kỷ luật là không một ai được phép rời vị trí. Mình mà sợ hãi bỏ chạy, xe của đồng đội phía sau sẽ mất phương hướng lao thẳng xuống vực sâu ngay lập tức," cô Xuân rưng rưng nhớ lại.

Những lời kể chân thực của cô khiến những sinh viên khô khan quen với máy móc như chúng tôi cay xè sống mũi. Máy móc dò đường vĩ đại nhất, chính xác nhất năm xưa của dân tộc không được làm bằng linh kiện điện tử đắt tiền, không dùng tia laser hay sóng radar, mà được tạo nên bằng chính lòng dũng cảm, bằng ý chí kiên cường, bằng máu và nước mắt của những cô gái tuổi mười tám, đôi mươi. Họ đã lấy chính sinh mạng của mình làm vật dẫn đường, làm cảm biến sinh học để bảo vệ huyết mạch giao thông của đất nước.

Đứng trước sự hy sinh quá đỗi lớn lao ấy, thế hệ sinh viên Điện tử - Cơ điện trẻ chúng tôi tự thấy mình mang một món nợ ân tình và một trách nhiệm vô cùng to lớn. Chúng tôi tự nhủ phải học tập thật giỏi, làm chủ công nghệ điều khiển tự động, sáng tạo ra những cỗ máy, những hệ thống thông minh hơn nữa để phục vụ và bảo vệ con người. Ước mơ lớn nhất của chúng tôi là dùng kỹ thuật để xây dựng một đất nước hiện đại, vững mạnh, nơi không một thế hệ nào phải dùng thân mình làm những công việc hiểm nguy đến tính mạng như thế nữa.