Nguyễn Thiện Thuật
Người thủ lĩnh của khởi nghĩa Bãi Sậy
Cuối thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp từng bước thiết lập ách thống trị ở Việt Nam, nhiều cuộc khởi nghĩa đã nổ ra ở các địa phương. Một trong những phong trào tiêu biểu là khởi nghĩa Bãi Sậy, diễn ra chủ yếu ở vùng Hưng Yên và các khu vực lân cận. Người lãnh đạo nổi bật của phong trào này là Nguyễn Thiện Thuật.
Nguyễn Thiện Thuật sinh năm 1844 tại làng Xuân Dục, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống học hành và sớm theo con đường khoa cử. Sau khi đỗ đạt, ông từng giữ nhiều chức vụ trong bộ máy nhà Nguyễn.
Tuy nhiên, khi thực dân Pháp ngày càng mở rộng quyền kiểm soát ở Bắc Kỳ, Nguyễn Thiện Thuật không chấp nhận đứng ngoài cuộc.
Năm 1885, sau khi vua Hàm Nghi phát động phong trào Cần Vương, Nguyễn Thiện Thuật trở về quê và tập hợp lực lượng chống Pháp. Ông nhanh chóng trở thành một trong những thủ lĩnh quan trọng của phong trào kháng chiến ở vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Ông lựa chọn Bãi Sậy, một vùng lau sậy rộng lớn ở Hưng Yên, làm căn cứ hoạt động.
Đây là một lựa chọn rất thông minh. Bãi Sậy có địa hình thấp, nhiều đầm lầy, lau sậy và những khu vực khó đi lại. Quân Pháp quen với cách đánh bằng lực lượng chính quy gặp nhiều khó khăn khi tiến vào vùng này.
Nguyễn Thiện Thuật tổ chức nghĩa quân theo cách phù hợp với địa hình. Thay vì đối đầu trực diện với quân Pháp trong những trận đánh lớn, nghĩa quân thường ẩn mình trong các khu vực lau sậy, bất ngờ tập kích rồi nhanh chóng rút lui.
Cách đánh này khiến quân Pháp rất khó xác định vị trí của nghĩa quân.
Nghĩa quân Bãi Sậy không chỉ hoạt động ở Hưng Yên mà còn mở rộng ảnh hưởng sang nhiều địa phương khác ở đồng bằng Bắc Bộ. Lực lượng tham gia có cả những người dân địa phương, các sĩ phu và những người không chấp nhận sự cai trị của thực dân Pháp.
Quân Pháp nhiều lần tổ chức các cuộc càn quét nhằm tiêu diệt căn cứ Bãi Sậy. Tuy nhiên, địa hình phức tạp và cách đánh linh hoạt của nghĩa quân khiến việc đàn áp không dễ dàng.
Trong nhiều năm, Nguyễn Thiện Thuật tiếp tục tổ chức kháng chiến.
Tuy nhiên, lực lượng nghĩa quân cuối cùng ngày càng suy yếu. Quân Pháp tăng cường quân đội, sử dụng vũ khí hiện đại và tiến hành nhiều biện pháp nhằm cô lập nghĩa quân khỏi nhân dân.
Đến khoảng năm 1889, phong trào Bãi Sậy cơ bản bị dập tắt.
Nguyễn Thiện Thuật phải rút sang Trung Quốc. Ông tiếp tục giữ liên lạc với những người yêu nước và tìm cách duy trì hoạt động chống Pháp.
Sau nhiều năm sống xa quê hương, Nguyễn Thiện Thuật qua đời tại Trung Quốc vào năm 1926.
Ông hưởng thọ 82 tuổi.
Điểm đặc biệt trong cuộc đời Nguyễn Thiện Thuật là ông từng là một quan lại của triều Nguyễn nhưng cuối cùng lại lựa chọn đứng về phía phong trào chống Pháp. Ông đã từ bỏ con đường quan trường để trở thành một thủ lĩnh nghĩa quân.
Khởi nghĩa Bãi Sậy cuối cùng không giành được thắng lợi. Tuy nhiên, phong trào đã kéo dài nhiều năm và gây cho quân Pháp không ít khó khăn. Đặc biệt, cách đánh dựa vào địa hình và các cuộc tập kích bất ngờ cho thấy nghĩa quân đã biết thích nghi với hoàn cảnh và tránh đối đầu trực tiếp với một lực lượng quân sự mạnh hơn.
Nguyễn Thiện Thuật được nhớ đến như một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào Cần Vương ở Bắc Kỳ. Ông không có một đội quân chính quy hùng mạnh, nhưng đã tập hợp được đông đảo nhân dân và duy trì cuộc kháng chiến trong một thời gian dài.
Câu chuyện của Nguyễn Thiện Thuật cũng cho thấy rằng một cuộc kháng chiến không nhất thiết phải diễn ra bằng những trận đánh lớn. Đôi khi, việc tận dụng địa hình, sự ủng hộ của nhân dân và chiến thuật phù hợp cũng có thể giúp một lực lượng nhỏ chống lại đối phương mạnh hơn rất nhiều.
