Nguyễn Thiện Thuật - bỏ quan về quê, tích cực tham gia phong trào Cần Vương.

Nguyễn Thiện Thuật (1844 – 1926), còn được nhân dân gọi kính trọng là Tán Thuật, quê ở làng Xuân Dục, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Ông sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước, sớm được hun đúc tinh thần hiếu học và lòng trung quân ái quốc.

Ngay từ nhỏ, Nguyễn Thiện Thuật nổi tiếng thông minh, chăm chỉ, có chí lớn. Ông đỗ Cử nhân, sau đó ra làm quan dưới triều Nguyễn. Tuy nhiên, trước cảnh đất nước bị thực dân Pháp xâm lược, triều đình từng bước đầu hàng, ông không cam chịu làm một viên quan bất lực mà lựa chọn con đường đứng lên cứu nước, đặt lợi ích dân tộc lên trên danh lợi cá nhân.

Sau khi triều đình Huế ký các hiệp ước đầu hàng thực dân Pháp, đặc biệt là Hiệp ước Pa-tơ-nốt (1884), Nguyễn Thiện Thuật bỏ quan về quê, tích cực tham gia phong trào Cần Vương.

Ông trở thành một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào khởi nghĩa Bãi Sậy (1883 – 1892) tại vùng đồng bằng Bắc Bộ, chủ yếu ở Hưng Yên, Hải Dương và một phần Bắc Ninh. Nguyễn Thiện Thuật đã xây dựng căn cứ Bãi Sậy (vùng đầm lầy, lau sậy rậm rạp), tận dụng địa hình hiểm trở để đánh du kích. Ông tổ chức nghĩa quân chặt chẽ, có kỷ luật, gắn bó mật thiết với nhân dân. Nghĩa quân liên tục tập kích, quấy rối, gây cho quân Pháp nhiều tổn thất, khiến chúng vô cùng lo ngại. Ông biết dựa vào địa hình, tổ chức chiến tranh du kích linh hoạt. Nghĩa quân của ông nhận được sự che chở, ủng hộ mạnh mẽ từ người dân, cho thấy uy tín và đạo đức của vị thủ lĩnh.

Dù phong trào cuối cùng bị đàn áp do lực lượng chênh lệch, Nguyễn Thiện Thuật vẫn giữ vững khí tiết. Ông sang Trung Quốc tiếp tục tìm đường cứu nước, không khuất phục, không đầu hàng, thể hiện tinh thần yêu nước bất khuất đến cuối đời.

Nguyễn Thiện Thuật là hình mẫu tiêu biểu của người trí thức yêu nước cuối thế kỉ XIX, với nhiều phẩm chất cao quý. Ông sẵn sàng từ bỏ chức tước, sự nghiệp để đứng lên chống giặc. Dù phong trào thất bại, ông vẫn không chịu khuất phục trước kẻ thù.

Cuộc khởi nghĩa do Nguyễn Thiện Thuật lãnh đạo đã góp phần thể hiện tinh thần chống xâm lược mạnh mẽ của dân tộc Việt Nam trong buổi đầu chống Pháp, làm chậm quá trình bình định của thực dân Pháp ở Bắc Kì và khẳng định vai trò to lớn của nhân dân và các sĩ phu yêu nước trong sự nghiệp cứu nước.

Đối với các thế hệ sau, Nguyễn Thiện Thuật để lại tấm gương sáng về lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và ý chí không khuất phục, góp phần hun đúc truyền thống đấu tranh kiên cường của dân tộc Việt Nam.

Cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Thiện Thuật cho thấy lòng yêu nước thầm lặng mà mãnh liệt của những con người sống trong thời kì đen tối của lịch sử. Ông không phải là người chiến thắng bằng vũ khí, nhưng đã chiến thắng bằng nhân cách và khí tiết.

Từ tấm gương của Nguyễn Thiện Thuật, rút ra bài học rằng: Mỗi người dân Việt Nam cần biết trân trọng độc lập, tự do hôm nay.