Nguyễn Thiện Thuật - Hồn Thiêng Bãi Sậy

Khi thành Hà Nội thất thủ lần thứ hai (1882) và triều đình Huế ký hiệp ước đầu hàng, Nguyễn Thiện Thuật (lúc đó đang làm Tán Tương quân vụ) đã khước từ lệnh bãi binh của vua Tự Đức. Trở về quê hương Hưng Yên, ông đã tập hợp lực lượng, hưởng ứng Chiếu Cần Vương và trở thành thủ lĩnh tối cao của cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy.

Điểm thiên tài của Nguyễn Thiện Thuật là tư duy quân sự cực kỳ linh hoạt. Thay vì xây dựng thành lũy kiên cố dễ làm mục tiêu cho đại bác Pháp như khởi nghĩa Ba Đình, ông chọn vùng đầm lầy Bãi Sậy – nơi có những cánh đồng sậy mọc cao ngập đầu người – làm căn cứ. Nghĩa quân không có doanh trại cố định, ban ngày phân tán làm nông dân, ban đêm tập hợp lại thành những đội du kích nhỏ, thoắt ẩn thoắt hiện. Họ sử dụng chiến thuật "lai vô ảnh, khứ vô tung", liên tục tập kích các đồn bốt, phá hệ thống giao thông đường thủy và chặn đánh các đội tuần tra của Pháp.

Không chỉ giỏi chiến đấu, Nguyễn Thiện Thuật còn rất chú trọng đến công tác binh vận và tranh thủ nhân tâm. Ông thiết lập một mạng lưới tình báo nhân dân vô cùng hiệu quả ngay trong vùng tề (vùng địch kiểm soát), khiến quân Pháp dù tung hàng ngàn quân đi càn quét vẫn thường xuyên rơi vào ổ phục kích hoặc đánh vào những khoảng không vô hình.

Nguyễn Thiện Thuật là một nhà chiến lược quân sự kiệt xuất của phong trào Cần Vương. Khởi nghĩa Bãi Sậy do ông lãnh đạo đã để lại một di sản đồ sộ về nghệ thuật chiến tranh du kích đồng bằng, chứng minh rằng khi sức mạnh quân sự được hòa quyện vào địa hình tự nhiên và dựa vững chắc vào lòng dân, nó có thể cầm chân và tiêu hao sinh lực của những đội quân chính quy mạnh nhất