Nguyễn Thiện Thuật: Người giữ ngọn cờ Bãi Sậy

Có những vùng đất trở thành căn cứ kháng chiến không phải vì chúng có thành lũy kiên cố, mà bởi địa hình và lòng dân đã trở thành một bức tường bảo vệ. Với Nguyễn Thiện Thuật, những cánh đồng lau sậy ở Hưng Yên đã trở thành nơi nghĩa quân bền bỉ chống lại thực dân Pháp.

Nguyễn Thiện Thuật (1844–1926), còn được gọi là Tán Thuật, quê ở huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Ông là một sĩ phu yêu nước và là lãnh tụ tiêu biểu của khởi nghĩa Bãi Sậy, một phong trào lớn trong phong trào Cần Vương chống Pháp cuối thế kỷ XIX.

Sau khi triều đình Huế ký những hiệp ước đầu hàng, thực dân Pháp ngày càng mở rộng quyền kiểm soát ở Bắc Kỳ.

Hưởng ứng phong trào Cần Vương, Nguyễn Thiện Thuật trở về vùng Hưng Yên, tập hợp nghĩa quân và xây dựng căn cứ tại Bãi Sậy.

Bãi Sậy khi ấy là một vùng lau sậy, đầm lầy rộng lớn.

Địa hình này rất thuận lợi cho việc ẩn náu và tổ chức chiến đấu.

Nguyễn Thiện Thuật cùng nghĩa quân không đối đầu với quân Pháp theo cách thông thường.

Họ tổ chức đánh du kích, tận dụng địa hình, bất ngờ tập kích các toán quân và đồn bốt của đối phương rồi nhanh chóng rút khỏi trận địa.

Phong trào nhanh chóng lan rộng ra nhiều địa phương ở đồng bằng Bắc Bộ.

Thực dân Pháp nhiều lần tổ chức các cuộc càn quét quy mô lớn nhằm tiêu diệt nghĩa quân.

Cuộc chiến ngày càng khốc liệt.

Đến khoảng năm 1889, trước sức ép quân sự ngày càng lớn của Pháp, phong trào Bãi Sậy suy yếu.

Nguyễn Thiện Thuật sau đó sang Trung Quốc tiếp tục hoạt động chống Pháp.

Ông qua đời tại Quảng Đông năm 1926.

Dù cuộc khởi nghĩa không giành được thắng lợi, Nguyễn Thiện Thuật vẫn được lịch sử ghi nhận là một trong những lãnh tụ tiêu biểu của phong trào Cần Vương ở Bắc Kỳ.

Nguyễn Thiện Thuật và nghĩa quân Bãi Sậy cho thấy một cuộc kháng chiến không nhất thiết phải dựa vào những thành trì lớn hay lực lượng đông đảo. Đôi khi chính địa hình, sự hiểu biết về quê hương và sự ủng hộ của người dân lại trở thành những lợi thế quan trọng nhất. Những cánh đồng lau sậy tưởng như bình thường đã trở thành nơi che chở cho nghĩa quân trong những năm tháng chống Pháp. Nguyễn Thiện Thuật cũng cho thấy sự kiên trì của một thế hệ sĩ phu khi đất nước rơi vào cảnh mất chủ quyền. Dù cuối cùng phong trào Bãi Sậy không thể giành thắng lợi trước một đối phương có ưu thế vượt trội về quân sự, cuộc khởi nghĩa vẫn để lại dấu ấn trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm. Một cuộc đấu tranh có thể thất bại về quân sự, nhưng tinh thần mà nó để lại vẫn có thể trở thành một phần của ký ức dân tộc. Và trong ký ức ấy, hình ảnh người thủ lĩnh Tán Thuật giữa vùng Bãi Sậy vẫn gợi nhắc về một thời mà những người yêu nước đã lựa chọn đứng lên khi con đường phía trước gần như không có gì bảo đảm ngoài niềm tin của chính mình.