Nguyễn Thiện Thuật – Người thủ lĩnh nghĩa quân Bãi Sậy
Nguyễn Thiện Thuật (1844–1926) là một trong những lãnh tụ tiêu biểu của phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX. Ông quê ở làng Xuân Dục, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Xuất thân là một người có học, từng làm quan dưới triều Nguyễn, nhưng khi đất nước rơi vào tay thực dân Pháp, ông từ quan và đứng lên tổ chức kháng chiến. Năm 1885, hưởng ứng lời kêu gọi Cần Vương, Nguyễn Thiện Thuật trở về vùng Bãi Sậy (Hưng Yên), tập hợp nghĩa quân và xây dựng căn cứ kháng chiến. Ông tận dụng địa hình đầm lầy, lau sậy um tùm để tổ chức lối đánh du kích, khiến quân Pháp gặp rất nhiều khó khăn. Phong trào Bãi Sậy dưới sự lãnh đạo của ông kéo dài nhiều năm, trở thành một trong những cuộc khởi nghĩa lớn ở Bắc Kỳ. Dù cuối cùng bị đàn áp, Nguyễn Thiện Thuật vẫn được nhân dân ghi nhớ là một thủ lĩnh giàu lòng yêu nước, kiên cường và bất khuất. Tên tuổi Nguyễn Thiện Thuật gắn liền với Bãi Sậy – biểu tượng cho tinh thần không khuất phục của người dân Hưng Yên trong cuộc đấu tranh chống ngoại xâm.
Vào những năm cuối thế kỷ XIX, vùng đồng bằng Bắc Bộ chìm trong không khí căng thẳng.
Sau khi thực dân Pháp từng bước mở rộng quyền kiểm soát, nhiều sĩ phu và nhân dân đã đứng lên chống lại.
Ở vùng Hưng Yên, có một vùng đất đặc biệt.
Đó là Bãi Sậy.
Những cánh đồng lau sậy, đầm lầy và kênh rạch chằng chịt tạo thành một địa hình rất khó đi.
Chính nơi đây đã trở thành căn cứ của một phong trào kháng chiến nổi tiếng.
Người đứng đầu phong trào ấy là Nguyễn Thiện Thuật.
Người thủ lĩnh đất Hưng Yên
Nguyễn Thiện Thuật sinh năm 1844 tại Hưng Yên.
Ông từng học hành, thi cử và làm quan dưới triều Nguyễn.
Nhưng khi đất nước rơi vào tay thực dân Pháp, ông không chấp nhận khuất phục.
Sau sự kiện kinh thành Huế năm 1885 và phong trào Cần Vương lan rộng, Nguyễn Thiện Thuật trở về quê, tập hợp lực lượng chống Pháp.
Ông chọn Bãi Sậy làm căn cứ.
Đây là một lựa chọn rất khôn ngoan.
Bãi Sậy có những vùng lau sậy mọc cao, đầm lầy rộng và hệ thống sông ngòi phức tạp.
Quân Pháp có thể có súng hiện đại, nhưng khi tiến vào vùng đất này, chúng rất khó phát huy sức mạnh.
Những người dân trở thành nghĩa quân
Nguyễn Thiện Thuật không có một đạo quân chính quy lớn.
Lực lượng của ông chủ yếu là nông dân.
Ban ngày, họ có thể là những người cày ruộng.
Có thể là người chèo thuyền.
Có thể là người bán hàng ngoài chợ.
Nhưng khi có hiệu lệnh, họ trở thành nghĩa quân.
Nhờ sự giúp đỡ của nhân dân, nghĩa quân nắm rất rõ địa hình.
Quân Pháp đi đến đâu cũng có nguy cơ bị tập kích.
Một toán quân vừa đi qua con đường nhỏ thì từ bụi sậy, những mũi tên và tiếng súng bất ngờ vang lên.
Quân Pháp quay lại, nhưng nghĩa quân đã biến mất.
Chỉ còn những cánh sậy đung đưa trong gió.
Cách đánh ấy khiến quân Pháp rất khó đối phó.
Cuộc chiến trong bãi sậy
Nguyễn Thiện Thuật chủ trương không đối đầu với quân Pháp ở những nơi chúng có ưu thế.
Nghĩa quân sử dụng chiến thuật đánh nhanh, rút nhanh.
Họ chia thành nhiều nhóm nhỏ.
Khi phát hiện quân Pháp di chuyển, nghĩa quân bí mật theo dõi.
Đợi đến lúc thuận lợi, họ bất ngờ tấn công.
Sau đó nhanh chóng rút vào các căn cứ bí mật.
Bãi Sậy trở thành một “mê cung” đối với quân Pháp.
Những người lính Pháp vốn quen chiến đấu ở chiến trường khác gặp rất nhiều khó khăn khi phải hành quân giữa vùng đầm lầy.
Cuộc kháng chiến kéo dài nhiều năm.
Dù vũ khí thiếu thốn, nghĩa quân vẫn kiên trì.
Tấm lòng với quê hương
Điều khiến Nguyễn Thiện Thuật được nhân dân kính trọng không chỉ là tài cầm quân.
Ông còn là người có lòng thương dân.
Ông hiểu rằng chiến tranh khiến người dân chịu nhiều mất mát.
Vì vậy, ông luôn nhắc nghĩa quân phải bảo vệ dân, không được tùy tiện cướp bóc.
Ông coi nhân dân là chỗ dựa của cuộc kháng chiến.
Không có dân, nghĩa quân không thể tồn tại.
Và chính sự gắn bó ấy khiến phong trào Bãi Sậy có sức sống mạnh mẽ.
Những năm tháng cuối đời
Cuối cùng, do lực lượng chênh lệch quá lớn, phong trào Bãi Sậy dần suy yếu.
Nguyễn Thiện Thuật phải rời đất nước.
Ông sang Trung Quốc và tiếp tục tìm cách hỗ trợ phong trào chống Pháp.
Ông mất năm 1926.
Cuộc đời ông trải qua những năm tháng đầy biến động.
Ông không giành được thắng lợi cuối cùng.
Nhưng lịch sử không chỉ được viết bằng những chiến thắng.
Lịch sử còn được viết bằng sự kiên trì của những con người dám đứng lên khi đất nước gặp nguy nan.
Nguyễn Thiện Thuật là một trong những người như vậy.
Tên ông gắn với Bãi Sậy – vùng đất từng trở thành biểu tượng của cuộc kháng chiến ở đồng bằng Bắc Bộ.
Ngày nay, những cánh đồng Bãi Sậy không còn là chiến trường.
Nhưng nếu lắng nghe những câu chuyện được truyền lại, ta vẫn có thể hình dung những người nông dân năm xưa ẩn mình giữa lau sậy, chờ thời cơ đánh giặc.
Và ở giữa họ là người thủ lĩnh Nguyễn Thiện Thuật – một người đã chọn đứng về phía nhân dân, chọn con đường gian khổ và dành phần lớn cuộc đời cho khát vọng độc lập của đất nước.


