Nguyễn Thiện Thuật và thiên tài du kích giữa đầm lầy Bãi Sậy
Nguyễn Thiện Thuật và thiên tài du kích giữa đầm lầy Bãi Sậy
Dưới đây là câu chuyện tiêu biểu và đầy hào hùng về Nguyễn Thiện Thuật (1844–1926) – vị lãnh tụ kiệt xuất của cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy, người đã biến vùng đất sậy um tùm hiểm trở thành một "thánh địa" du kích khiến quân Pháp ăn không ngon, ngủ không yên:
Nguyễn Thiện Thuật và thiên tài du kích giữa đầm lầy Bãi Sậy
Giữa lúc phong trào Cần Vương lan rộng khắp cả nước cuối thế kỷ XIX, tại vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng – nơi tưởng chừng không có địa hình hiểm trở để ẩn nấp – lại bùng lên một ngọn lửa kháng chiến vô cùng mãnh liệt. Người đứng đầu ngọn cờ ấy chính là Nguyễn Thiện Thuật – vị chủ soái tài ba của cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy.
Từ vị quan triều đình đến lãnh tụ nghĩa quân
Thân thế: Nguyễn Thiện Thuật sinh năm 1844 tại làng Xuân Đào, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định (nay thuộc huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên). Ông vốn đỗ cử nhân, làm quan qua nhiều triều vua Nguyễn và từng giữ chức Tổng đốc Hải Dương. Là một người cương trực, khi triều đình ký hiệp ước đầu hàng và ra lệnh bãi binh, ông kiên quyết từ bỏ quan chức, trở về quê nhà phất cờ khởi nghĩa.
Xây dựng căn cứ Bãi Sậy: Ông chọn vùng Bãi Sậy (trải rộng trên các tỉnh Hưng Yên, Hải Dương, Bắc Ninh) làm đại bản doanh. Đây là một vùng đầm lầy mênh mông, cỏ sậy cao ngút ngàn, giao thông đi lại cực kỳ khó khăn, bùn lầy nước đọng quanh năm.
Nghệ thuật chiến tranh du kích xuất thần
Không đối đầu trực diện với hỏa lực mạnh của quân Pháp trên đồng bằng trống trải, Nguyễn Thiện Thuật và các tướng sĩ đã sáng tạo ra một lối đánh du kích độc đáo và hiệu quả:
Nghĩa quân sống ẩn mình trong các lán trại dựng giữa đầm lầy, di chuyển bằng thuyền nan qua các luồng lạch chằng chịt mà chỉ có người địa phương mới thuộc đường đi nước bước.
Họ sử dụng chiến thuật "như thần xuất quỷ nhập": ban ngày im hơi lặng tiếng, ban đêm bất ngờ đột nhập tập kích các đồn bốt giặc, cướp vũ khí, lương thảo rồi nhanh chóng rút lui vào sâu trong lớp sậy dày đặc.
Quân Pháp nhiều lần tung đại binh, huy động cả tàu chiến và pháo binh càn quét Bãi Sậy nhưng đều bị sa lầy, chịu tổn thất nặng nề và bị nghĩa quân đánh cho tơi bời. Danh tiếng "tán binh tụ thảo" của nghĩa quân Bãi Sậy khiến kẻ thù khiếp sợ gọi đây là "cơn ác mộng giữa vùng đồng bằng".
Khí tiết ngời sáng và quãng đời lưu vong
Cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Thiện Thuật đã kéo dài bền bỉ suốt nhiều năm (từ khoảng 1883 đến 1892), gây cho quân Pháp vô số khó khăn.
Cuối cùng, để dập tắt phong trào, thực dân Pháp phải thay đổi chiến thuật, áp dụng chính sách "dùng người Việt đánh người Việt", kết hợp bao vây kinh tế, đốt phá làng mạc và siết chặt vòng vây tứ phía.
Trước thế lực mạnh và tình thế ngặt nghèo, lực lượng dần suy yếu. Nguyễn Thiện Thuật quyết định rút sang Trung Quốc để tìm đường mưu tính lâu dài cho tương lai đất nước, nhưng phong trào trong nước dần tan rã.
Di sản của người anh hùng Bãi Sậy
Nguyễn Thiện Thuật qua đời năm 1926 tại Trung Quốc, mang theo nỗi hoài hương và hoài bão cứu nước suốt đời không nguôi. Dù cuộc khởi nghĩa cuối cùng không thắng lợi trọn vẹn, tài thao lược, ý chí kiên cường và lối đánh du kích xuất sắc của Nguyễn Thiện Thuật tại Bãi Sậy đã viết nên một chương rực rỡ trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc, để lại bài học quý giá về nghệ thuật chiến tranh nhân dân ở vùng đồng bằng sông nước.
