Nguyễn Thiếp – Người thầy được vua Quang Trung kính trọng

Nguyễn Thiếp là một nhân vật đặc biệt của lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XVIII. Ông không phải một vị tướng, không phải một người đứng đầu quân đội và cũng không trực tiếp tạo ra những chiến thắng trên chiến trường. Thế nhưng Nguyễn Thiếp lại có ảnh hưởng lớn đến vua Quang Trung và nền giáo dục dưới triều Tây Sơn.

Nguyễn Thiếp còn được gọi là La Sơn phu tử. Ông sinh năm 1723 tại Hà Tĩnh, trong một gia đình có truyền thống học hành. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh và ham học. Ông nghiên cứu sâu về Nho học, triết học và đạo lý.

Khi trưởng thành, Nguyễn Thiếp từng ra làm quan, nhưng ông không muốn sống quá phụ thuộc vào quyền lực. Ông nhiều lần xin lui về ở ẩn để dạy học và nghiên cứu.

Cuộc đời ông tưởng như sẽ gắn với sách vở và một cuộc sống yên bình ở quê nhà. Nhưng lịch sử đã đưa ông vào một hoàn cảnh khác.

Cuối thế kỷ XVIII, đất nước rơi vào khủng hoảng. Nhà Lê suy yếu, chúa Trịnh và chúa Nguyễn không còn đủ sức duy trì trật tự cũ, trong khi phong trào Tây Sơn nổi lên mạnh mẽ.

Nguyễn Huệ sau này lên ngôi hoàng đế với niên hiệu Quang Trung. Ông là một vị vua nổi tiếng về tài quân sự, đặc biệt là chiến thắng quân Thanh năm 1789.

Nhưng Quang Trung hiểu rằng đánh thắng một cuộc chiến chưa đủ để xây dựng một đất nước mạnh. Ông cần những người có học vấn để giúp mình tổ chức giáo dục và xây dựng xã hội.

Vì vậy, Quang Trung nhiều lần tìm đến Nguyễn Thiếp và mời ông tham gia việc nước.

Ban đầu, Nguyễn Thiếp không muốn nhận lời. Ông đã lớn tuổi và quen với cuộc sống dạy học. Nhưng sau nhiều lần được thuyết phục, ông đồng ý đóng góp ý kiến cho triều Tây Sơn.

Nguyễn Thiếp đưa ra nhiều quan điểm về giáo dục. Ông cho rằng việc học không nên chỉ nhằm mục đích thi cử để làm quan mà phải giúp con người hiểu đạo lý, biết cách sống và có ích cho xã hội.

Quan điểm ấy rất đáng chú ý.

Trong thời đại mà khoa cử có vị trí rất quan trọng, Nguyễn Thiếp muốn việc học trở về với mục đích thực chất hơn.

Quang Trung rất coi trọng ý kiến của ông. Nhà vua dự định xây dựng hệ thống giáo dục mới và đề cao chữ Nôm, nhằm đưa tri thức đến gần người Việt hơn.

Đáng tiếc, Quang Trung qua đời quá sớm vào năm 1792. Những kế hoạch cải cách của ông và Nguyễn Thiếp vì thế không thể thực hiện trọn vẹn.

Nguyễn Thiếp tiếp tục sống trong những năm cuối đời và mất năm 1804.

Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Thiếp, điều khiến người ta kính trọng ông không phải quyền lực mà là tri thức. Ông có cơ hội làm quan nhưng không chạy theo quyền lực. Khi đất nước cần, ông vẫn sẵn sàng đóng góp.

Nguyễn Thiếp cũng cho chúng ta hiểu rằng một người thầy có thể ảnh hưởng đến lịch sử theo cách rất khác với một vị tướng. Một vị tướng có thể giành chiến thắng trong một trận đánh, nhưng một người thầy có thể ảnh hưởng đến cách cả một thế hệ suy nghĩ.

Vì vậy, La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp xứng đáng được nhớ đến như một trong những trí thức đáng kính của Việt Nam cuối thế kỷ XVIII.