Nguyễn Thiếp và công cuộc chấn hưng giáo dục nước nhà

Nguyễn Thiếp (1723 - 1804), hiệu là Lạp Hiên, người đời thường kính trọng gọi ông là La Sơn phu tử, là một nhà tư tưởng lớn, nhà giáo dục lỗi lạc và là bậc hiền tài có công lao to lớn trong việc giúp vua Quang Trung xây dựng nền móng văn hóa, giáo dục cho vương triều Tây Sơn.

Thuở trẻ, Nguyễn Thiếp nổi tiếng thông minh, đỗ đạt cao nhưng không màng danh lợi chốn quan trường phong kiến mục nát. Ông về ở ẩn tại núi Bút Sơn (Hà Tĩnh), lập am Sùng Chính, miệt mài nghiên cứu kinh sách, dạy học và truyền bá tri thức cho đời. Tiếng tăm về tài đức vẹn toàn của ông vang dội khắp chốn, khiến ngay cả bậc anh hùng áo vải Nguyễn Huệ cũng phải ba lần thân chinh đến lều tranh bái lỉnh, chân thành mời ông ra giúp nước.

Cảm động trước lòng chân tình và tầm nhìn chiến lược của vua Quang Trung, Nguyễn Thiếp đã chính thức xuống núi phò tá triều đình. Ông được giao trọng trách Viện trưởng Viện Sùng Chính, trực tiếp chủ trì công việc dịch các sách kinh điển chữ Hán ra chữ Nôm để phổ biến rộng rãi cho nhân dân học tập. Đặc biệt, ông đã dâng lên nhà vua bản điều biện tâm huyết, đề xuất cải cách toàn diện nền giáo dục nước nhà: chuyển từ lối học từ chương sáo rỗng sang thực học, lấy đạo đức và chữ Nôm làm gốc để mở mang trí tuệ cho quốc dân.

Sau khi triều Tây Sơn suy thoái, Nguyễn Thiếp lại từ chối mọi bổng lộc để trở về núi cũ tiếp tục sự nghiệp dạy học cho đến cuối đời. Cuộc đời và tư tưởng thanh cao của Nguyễn Thiếp mãi là biểu tượng sáng ngời cho nhân cách của một bậc chân nho trí thức, hết lòng vì sự nghiệp trồng người và sự hưng thịnh của non sông đất nước.