NGUYỄN THƯỢNG HIỀN – CHÍ SĨ YÊU NƯỚC, NHÀ THƠ CỦA PHONG TRÀO CỨU NƯỚC

Nguyễn Thượng Hiền (1868–1925) là một chí sĩ yêu nước và nhà thơ tiêu biểu của Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Ông sinh tại làng Liên Bạt, huyện Ứng Hòa, Hà Nội, trong một gia đình có truyền thống khoa bảng. Cha ông là Hoàng giáp Nguyễn Thượng Phiên.

Ngay từ nhỏ, Nguyễn Thượng Hiền đã nổi tiếng thông minh và ham học. Năm 1884, ông đỗ Cử nhân khi còn rất trẻ. Sau những biến động của đất nước, đến năm 1892 ông thi Đình và đỗ Hoàng giáp. Sau đó, ông được bổ làm việc tại Quốc sử quán rồi lần lượt giữ chức Đốc học ở Ninh Bình, Hà Nam và Nam Định.

Trong thời gian làm quan, Nguyễn Thượng Hiền ngày càng quan tâm đến tình hình đất nước. Ông giao lưu với nhiều sĩ phu yêu nước và tiếp thu những tư tưởng mới. Đầu thế kỷ XX, khi các phong trào tìm đường cứu nước phát triển, ông quyết định từ bỏ con đường làm quan để tham gia hoạt động yêu nước.

Khoảng năm 1907–1908, Nguyễn Thượng Hiền ra nước ngoài, hoạt động cùng Phan Bội Châu và gắn bó với phong trào Đông Du. Sau đó, ông tham gia Việt Nam Quang phục Hội, một tổ chức yêu nước được thành lập năm 1912. Khi Phan Bội Châu bị bắt năm 1914, Nguyễn Thượng Hiền tiếp tục đảm nhiệm một phần công việc của tổ chức trong thời gian hoạt động ở nước ngoài.

Bên cạnh hoạt động yêu nước, Nguyễn Thượng Hiền còn là một nhà văn, nhà thơ có nhiều tác phẩm thể hiện tình cảm đối với quê hương và nỗi trăn trở trước vận mệnh đất nước. Một số tác phẩm được nhắc đến gồm Nam Chi tập, Mai Sơn ngâm thảo, Phú cải lương và Hợp quần doanh sinh thuyết.

Những năm cuối đời, sau nhiều hoạt động không đạt được kết quả như mong muốn, Nguyễn Thượng Hiền sống tại một ngôi chùa ở Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc. Ông qua đời vào năm 1925. Một số tư liệu ghi ngày mất là 28/12/1925.

Nguyễn Thượng Hiền để lại dấu ấn trong lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ XX với hình ảnh một người có học vấn cao nhưng đã từ bỏ con đường quan lại để tham gia phong trào yêu nước. Cuộc đời và những sáng tác của ông góp phần phản ánh tinh thần yêu nước, ý thức đổi mới và khát vọng tìm con đường cứu nước của các sĩ phu Việt Nam trong giai đoạn đầy biến động này.