Nguyễn Thượng Hiền – Hoàng giáp yêu nước, người lãnh đạo Việt Nam Quang phục Hội

Nguyễn Thượng Hiền sinh năm 1868 tại làng Liên Bạt, tỉnh Hà Đông, nay thuộc Hà Nội. Ông là con của Hoàng giáp Nguyễn Thượng Phiên và là con rể của quan Phụ chính Đại thần Tôn Thất Thuyết. Từ nhỏ, ông đã nổi bật bởi sự thông minh, sáng dạ.

Năm 17 tuổi, ông đỗ cử nhân khoa thi Hương ở Thanh Hóa. Năm 1885, ông đỗ đầu kỳ thi Hội, nhưng khi kinh thành Huế thất thủ, ông phải lui về ở ẩn tại núi Nưa, Thanh Hóa, chưa kịp nhận danh vị khoa cử.

Đến năm 1892, ông thi Đình và đỗ Hoàng giáp. Ông từng giữ các chức vụ Toản tu ở Quốc Sử quán và Đốc học Ninh Bình, sau được chuyển sang Nam Định, nên người đời còn gọi ông là ông Đốc Nam. Trong thời gian ở Huế, ông tiếp xúc với nhiều tư tưởng tiến bộ và kết giao với các sĩ phu yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng.

Năm 1898, ông hỗ trợ phong trào Đông Du, song vì người cha đang lâm bệnh nặng, ông phải ở lại trong nước để vận động cách mạng. Đến năm 1907, khi vua Thành Thái bị buộc thoái vị, ông từng đến phủ Toàn quyền để đòi bãi bỏ lệnh ấy, nhưng không đạt kết quả.

Sau thất bại đó, ông đổi hướng hoạt động, sang Trung Quốc và cùng Phan Bội Châu thành lập Việt Nam Quang phục Hội. Khi Phan Bội Châu bị bắt năm 1914, ông đứng ra lãnh đạo hội trong giai đoạn khó khăn nhất.

Khi các hoạt động của hội không còn đạt kết quả, ông xuống tóc đi tu tại chùa Thường Tích Quang ở Hàng Châu, Chiết Giang, và mất ở đó ngày 28 tháng 12 năm 1925. Theo di chúc, thi hài ông được hỏa táng và tro được rải xuống sông Tiền Đường. Để lại thơ văn chữ Hán, chữ Nôm, ông đã khơi dậy lòng yêu nước và kêu gọi nhân dân đứng lên chống thực dân.

Cuộc đời Nguyễn Thượng Hiền cho thấy một trí thức sẵn sàng đặt lợi ích của dân tộc lên trên danh vọng cá nhân. Với thanh niên hôm nay, tấm gương ấy nhắc nhở về lòng yêu nước, sự kiên trì và khát vọng cống hiến cho đất nước.

Nguồn tham khảo: Wikipedia tiếng Việt – "Nguyễn Thượng Hiền" (https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_Hi%E1%BB%81n), nội dung được biên soạn lại theo giấy phép CC BY-SA 4.0.

Ảnh: Không rõUnknown author, giấy phép Public domain (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nguyen_Thuong_Hien.jpg).