Nguyễn Thượng Hiền - "Nợ nước mài gươm quyết trả thù"

Doanh NghiệpBất Động SảnY TếGiáo DụcĐời SốngVăn HóaPháp LuậtQuốc TếPhường, XãMultimediaChuyển Đổi SốKinh tế đô thị cuối tuầnThứ Bảy, 10:00 18/03/2023Nguyễn Thượng Hiền - "Nợ nước mài gươm quyết trả thù"VVĩnh KhánhKinhtedothi - Nguyễn Thượng Hiền (1868 - 1925) là một trí thức Nho học sớm tiếp thu tư tưởng duy tân, tham gia Đông Kinh Nghĩa Thục, là yếu nhân của phong trào Đông du và Việt Nam Quang Phục hội.Ông còn là nhà thơ lớn có vị trí vào hàng bậc nhất trong dòng văn chương yêu nước và cách mạng cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.Chân dung chí sĩ yêu nước Nguyễn Thượng Hiền.Ảnh tư liệuSự nghiệp cứu nước không thànhNguyễn Thượng Hiền, tự là Đỉnh Thần, hiệu Mai Sơn, quê làng Liên Bạt, huyện Ứng Hòa, Hà Đông (nay là Hà Nội), xuất thân trong gia đình khoa bảng. Từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh, học giỏi.Năm 1884, lúc mới 17 tuổi, ông đỗ cử nhân. Năm sau, năm Ất Dậu (1885), ông thi hội trúng cách, vào thi đình, đáng lẽ đỗ đầu nhưng chưa kịp xướng danh thì nổ ra vụ Kinh đô thất thủ nên kết quả kỳ thi bị hủy.Năm 1892 (Nhâm Ngọ), ông dự thi đình và đỗ Hoàng Giáp lúc 25 tuổi. Lúc này Pháp đã chính thức đô hộ Đông Dương và đang đàn áp cuộc khởi nghĩa của Phan Đình Phùng.Không cam tâm làm quan cho nhà Nguyễn, ông ở ẩn ở Núi Nưa (Triệu Sơn - Thanh Hóa), rồi chuyển về quê ở Sơn Lãng (Hà Đông). Ít lâu sau, bị triều đình thúc ép, ông vào làm Toản tu Quốc sử quán, rồi thăng Đốc học Ninh Bình (1901), Hà Nam (1905), Nam Định (1906).Đó là thời gian ông đã đọc nhiều “Tân thư”, là một trong những người Việt Nam đầu tiên tiếp thu và truyền bá tưởng dân chủ tư sản của Khang - Lương. Từ đó, ông giao lưu vơi các chí sĩ yêu nước, có tư tưởng duy tân như Tăng Bạt Hổ, Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh…Năm 1908, sau khi cha là Thượng thư Hoàng giáp Nguyễn Thượng Phiên (1829 - 1907) qua đời, ông bỏ quan, Đông du sang Nhật Bản theo chủ trương bạo động của Phan Bội Châu.Tại đây, ông sống bên cạnh Phan Bội Châu, hoạt động trong Hội Công hiến một thời gian rồi được phân công về liên hệ với các tổ chức cách mạng ở Trung Quốc.Năm 1912, khi Hội Duy Tân cải tổ lại thành Việt Nam Quang Phục hội ở Quảng Châu (Trung Quốc), ông được bầu làm Ủy viên Bộ Bình nghị, đại biểu cho Bắc Kỳ. Cuối năm 1913, Phan Bội Châu bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam, ông phải đảm nhiệm thêm nhiều công việc quan trọng của hội.Tiếp đó, Việt Nam Quang Phục hội bị thực dân Pháp cấu kết với Chính phủ Trung Hoa dân quốc đàn áp. Nguyễn Thượng Hiền phải bôn tẩu khắp nơi, từ Bắc Kinh, Hàng Châu, Thượng Hải đến Quảng Đông, Quảng Tây…Nhận thấy tình thế khó khăn, ông không tránh khỏi lo lắng và bắt đầu giảm sút nhuệ khí. Năm 1918, chiến tranh thế giới lần thứ nhất kết thúc, nước Pháp thắng trận, ông trở nên thất chí và cuối cùng vào chùa nương bóng cửa Phật.Thơ văn là vũ khí tư tưởngNguyễn Thượng Hiền là một nhà thơ lớn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Gia tài thơ của ông có đến hàng ngàn bài, tập trung chủ yếu trong Nam Chi tập (Tập thơ cành Nam) gồm 3 quyển, ngoài ra còn có nhiều tiểu truyện, câu đối… được tập hợp trong Viễn Hải Quy Hồng (Chim hồng từ biển xa bay về), Hát Đông thư dị (Truyện lạ viết ở phía Đông sông Hát), Tạp thái (Sự tập những văn thơ khác).Ông là một trong số ít người đầu tiên in sách ở nước ngoài và thơ văn của ông cũng bị/được (?!) mật thám Pháp lưu giữ rất nhiều.Thơ văn Nguyễn Thượng Hiền như là nhật ký cuộc đời ông, phản ánh tình cảm, ý chí và quá trình chuyển biến tư tưởng trong hành trình cách mạng của ông. Cũng như người bạn, người đồng chí Phan Bội Châu, thơ văn là vũ khí tư tưởng của ông. Ông sáng tác thơ văn để thể hiện tinh thần yêu nước, thương dân, những băn khoăn thao thức trước những biến cố của đất nước; để tố cáo tội ác của chính quyền thực dân phong kiến; để kêu gọi đồng bào đoàn kết đứng lên làm cách mạng, giành độc lập dân tộc.Đỗ đạt cao nhưng ông không thích làm quan; ông căm ghét quan trường. Ông dồn tình cảm cho non sông đất nước. Vì vậy, ông làm thơ về thiên nhiên đất nước rất nhiều. “Tổng hợp toàn bộ thơ thiên nhiên của Nguyễn Thượng Hiền, chúng ta sẽ có một bức tranh khá hoàn mỹ về non sông đất nước” (Trần Lê Sáng).“Tính chất căn bản của văn thơ Nguyễn Thượng Hiền, chữ Nôm cũng giống chữ Hán, là giàu tình cảm, tình cảm chân thành đối với thiên nhiên cũng như đối với con người, đói với bạn bè cũng như đối với vợ con” (Vũ Đình Liên).Ông thấm thía và chia sẻ sự đau khổ, cơ cực của người dân mất nước: “Bế bồng luống những gào than/ Đầy đường nheo nhóc từng đoàn cảm thay/Bút nào tả hết cảnh này/Gửi thần mưa gió trên trời thấu cho”.Ông tố cáo chế độ thực dân bóc lột, đàn áp đồng bào, tố cáo quan lại triều đình đồng lõa với ngoại bang bức hại đồng bào.Trong bài thơ “Đại thu vị phong sở bạt” trong Nam chi tập, in ở Trung Quốc năm 1925, Nguyễn Thượng Hiền tự chú thích: “Hoàng Cao Khải ton hót người Pháp, giữ binh quyền chỉ có vài năm mà làm đến Phụ chính đại thần, ra kinh lược Bắc Kỳ gây vây cánh, từ triều đình đến thôn quê ai nấy đều kiêng sợ. Nguyễn Thân cũng chuyên binh quyền ở Quảng Nam, giết hại đồng bào để nịnh giặc, làm đến chức cần chánh đại học sĩ”.Văn thơ của ông là tiếng nói căm thù giặc và ý chí diệt giặc cứu nước: “Nam nhi sinh hứa quốc/ Chung phà Nhục chi hoàn” (dịch: Làm trai vì nước quyết thề/ Rồi đây phá được Nhục chi mới về); “Dạ bán côn ngô thoát hạp xuất/ Phá ốc phi thủ cừu nhân đầu” (dịch: Gươm báu đêm khuya ra khỏi nắp/Tung nhà bay lấy đầu thù). Năm 1908, lần đầu gặp sinh viên Đông du ở Nhật Bản, ông đã đọc hai câu thơ: “Anh hùng nào phải vị mình đâu/Nợ nước mài gươm quyết trả thù”.Trong thư gửi đồng bào trên đường xuất dương, ông viết: “Việc chung của thiên hạ, ta lại muốn lánh mình sóng yên thì ai đương đầu nơi nguy hiểm? Ta chọn việc dễ, thì việc khó để cho ai? Nghĩ đến đây, tôi không ngăn được ý chí khảng khái, muốn tung hoành, tiến lên phía trước, đối diện với gian nguy, dù phải thịt nát xương tan, để tụ hội cả dân tộc lại, liều chết giết giặc không do dự gì hết”.Về văn chương của ông, Phan Bội Châu nhận xét: "Thơ kiểu Thịnh Đường, văn khuôn Tiền Hán"; Lê Thước cho rằng: "Có thể nói ông là một người tiêu biểu tài hoa trong số nhỏ những người tiêu biểu cho nền văn chương chữ Hán của ta hồi tàn cục". Còn Chương Thâu nhận định: “Vị trí của ông trong dòng văn thơ yêu nước và cách mạng xứng đáng được xếp ngay sau Phan Bội Châu”.Trọn nghĩa vẹn tình chồng vợNói về Nguyễn Thượng Hiền, không thể không nói về tình yêu và hôn nhân của ông.Chuyện là, Nguyễn Thượng Hiền, năm 1885, vào Huế thi Hội đỗ đầu nhưng do Kinh thành thất thủ nên kết quả kỳ thi bị hủy. Ông lưu lại Huế cùng cha đang làm quan của triều. Nguyễn Thượng Hiền đã gặp tiểu thư Tôn Nữ Thị Ẩn con quan đại thần Tôn Thất Thuyết. Hai người trẻ đã yêu và thề non hẹn bể với nhau.Năm 1892, Nguyễn Thượng Hiền vào thi Hội rồi thi Đình, đỗ Hoàng Giáp. Lúc này ông 25 tuổi, phải tính chuyện cưới vợ. Ngặt nỗi, phụ mẫu ông đã đính ước với gia đình Thượng thư Tôn Thất Phan gả tiểu thư Tôn Nữ Thị Dậu (hiệu là Viên An nữ sĩ) cho ông. Không thể trái ý cha, cũng không thể phụ tình.Nguyễn Thượng Hiền đã quyết định cưới cả hai tiểu thư trong cùng một ngày. Một chuyện xưa nay hiếm. Hai bà vợ sống với ông rất hạnh phúc. Bà Tôn Nữ Thị Ẩn có hai con, một trai, một gái. Bà Tôn Nữ Thị Dậu có 3 con trai.Năm 1911, khi đang ở Trung Quốc, được tin bà Tôn Nữ Thị Ẩn qua đời, ông đã gửi về nước câu đối khóc vợ:"Ngửa trông trời, trời phủ mây đen khắp ngả; cúi trông đất, đất ngổn ngang đầy ngập chông gai, ruổi rong vài ngàn dặm pha phôi, những là ăn gió uống sương, hận biển xanh chưa chút đắp bồi, tôi quyết thề lòng, giấc mộng hương khuê đà dứt nẻo."Bé theo cha, cha vâng mệnh chiếu ra đi; lớn theo chồng, chồng tránh xa lo nạn nước, sau trước ba mươi năm đằng đẵng, bao nỗi ngậm đắng nuốt cay, lúc đầu bạc thêm càng lận đận, nàng sao sớm tỉnh, tơ tình trần thế trước chia ly".Nguyễn Thượng Hiền tạ thế ngày 27/12/1925, ở chùa Thường Tịch Quang Lan Nhược, trên núi Vân Sơn (Hàng Châu, Trung Quốc), thọ 57 tuổi.Nhân cách Nguyễn Thượng Hiền là sự kết hợp giữa một bậc chân nho quân tử với một nhà thơ tài tử và một chiến sĩ cách mạng. Ông rất kiên cường, hào sảng nhưng cũng có lúc yếu lòng, chán nản.Nguyễn Thượng Hiền đã tạ thế nơi đất người gần một trăm năm nhưng tấm lòng yêu nước, nhiệt tình cách mạng và tài năng văn chương của ông thì sáng mãi. Sự nghiệp cứu nước không thành nhưng Nguyễn Thượng Hiền là một chí sĩ yêu nước nhiệt thành. Ông không nhận chức quan, rồi từ quan, từ bỏ mọi công danh phú quý để theo đuổi sự nghiệp cứu nước, cứu dân. Xuất thân từ Nho học nhưng ông không bảo thủ. Ông có tinh thần tự nhiệm và tự đổi mới tư tưởng. Từ tư tưởng quân chủ của Nho gia, ông tiếp nhận tư tưởng duy tân theo khuynh hướng dân chủ, không chỉ trong chính trị mà cả trong văn hóa, giáo dục và kinh tế.

Chia sẻTheo dõi kinh tế đô thị trênTagsnguyễn thượng hiềnDự án Sun Group Bắc NinhTrang thông tin dự án Vinhomes Cần GiờTrang thông tin dự án Happy One MoriDự án căn hộ xanh Happy one mori Thuận AnBcons Center City: https://bconscenter.com.vnmua thêm dung lượng cho google driveĐọc nhiều933 ứng viên được đề nghị xét công nhận giáo sư, phó giáo sư 2025Khẩn trương xử lý hiện tượng trào bùn khi khoan hầm đường sắt đô thị Hà Nội ban hành kế hoạch triển khai các giải pháp phát triển đô thị thông minhXét xử vụ sai phạm tại Tập đoàn Thuận An: bị cáo Phạm Thái Hà khai gì trước toà?Tài sản trí tuệ: lá chắn sinh tử của quốc gia trong kỷ nguyên đổi mới sáng tạoHỎI ĐÁP THÔNG MINHQuy hoạch 2025Tuyến đường sắt Bắc - NamQuy hoạch đô thị 2025CẢM NHẬN CỦA BẠN VỀ BÀI VIẾT NÀYRất hayThíchGiải tríCần cải thiệnBÌNH LUẬN (0)GửiĐừng bỏ lỡTỷ giá USD hôm nay 23/12/2025: Thị trường tự do giảm, trong ngân hàng biến độngGiá vàng hôm nay 1/12/2025: Vàng miếng SJC bất ngờ giảm mạnh sau khi lập đỉnh mớiGiá vàng hôm nay 6/12/2025: Vàng SJC và vàng nhẫn bất ngờ giảm mạnh, rời xa đỉnh lịch sửGiá vàng hôm nay 7/12/2025: Vàng SJC và vàng nhẫn đồng loạt giảm, dự báo tuần tới đi lênGiá vàng hôm nay 16/12/2025: Vàng miếng SJC và vàng nhẫn bất ngờ giảm mạnh, rời xa đỉnh vừa thiết lậpGiá vàng hôm nay 3/12/2025: Vàng SJC và vàng nhẫn tiếp tục giảm rất mạnhCùng chuyên mụcHà Nội cần chiến lược toàn diện cho giao thông công cộngKinhtedothi - Hà Nội đang phải đối diện với những thách thức không nhỏ về ùn tắc giao thông (UTGT), ô nhiễm môi trường. Trong bối cảnh đó, quy hoạch và phát triển hệ thống giao thông công cộng (GTCC) hiện đại, hiệu quả, bền vững đã trở thành yêu cầu cấp bách, một trong những yếu tố then chốt để Hà Nội hướng tới tương lai phát triển bền vững.Chỗ ở cho người thu nhập thấpKinhtedothi - Đi làm và có nhà là ước muốn của bất kỳ ai. Tuy nhiên, điều mà ai cũng biết, trừ trường hợp được bố mẹ cho nhà cửa, những người đi làm rất khó khăn để có căn nhà hay căn hộ riêng của mình.Cải tạo ngõ nhỏ được không?Trải qua nhiều thăng trầm, “ngõ nhỏ, phố nhỏ” như một khoảng lặng riêng của đất Hà Thành. Nơi ấy gìn giữ được nét cổ kính, níu kéo nhịp sống, đặc trưng kiến trúc, văn hóa của Thủ đô. Nhưng do quá trình đô thị hóa tự phát nhiều năm qua, ngõ Hà Nội dần tiếp biến với hình hài lối sống mới, dẫn đến nhiều thách thức cho phát triển đô thị.Mai này “trên bến dưới thuyền”...Kinhtedothi - Chẳng thâm niên cùng đất Kinh kỳ như chợ Đồng Xuân, chợ Hôm, chợ Bưởi, nhưng hơn 3 thập kỷ xôn xao dưới chân cây cầu Long Biên lịch sử cũng khiến chợ Long Biên trở thành một phần không thể thiếu của đời sống Hà thành. Nơi ấy là một mảng màu đậm sắc Hà Nội với đủ những mảnh ghép đời người trong ánh đèn lung linh xuyên đêm…Rủi ro lạm phát lớn, không thể chủ quanTốc độ tăng CPI (chỉ số giá tiêu dùng) bình quân đã được Quốc hội điều chỉnh khoảng 4,5 - 5%, cao hơn khoảng 0,5% so với chỉ tiêu đã đặt ra trong những năm gần đây. Dù vậy, từ nay tới cuối năm lạm phát vẫn là một thách thức lớn khi Việt Nam phải đối mặt với nhiều yếu tố biến động không lường trước từ cả trong và ngoài nước.Tin mớiGiá thép hôm nay 23/12: tiếp đà tăngKinhtedothi - Ngày 23/12, thị trường trong nước giữ nguyên giá bán; quặng sắt Đại Liên tiếp tục tăng nhờ lợi nhuận nhà máy thép phục hồi, thúc đẩy nhu cầu.Giá kim loại đồng ngày 23/12: tăng lên mức cao kỷ lụcKinhtedothi - Giá đồng đã tăng lên mức cao kỷ lục, được hỗ trợ bởi hoạt động mua vào mang tính đầu cơ, trong khi thông tin về một thỏa thuận xử lý không thu phí liên quan đến một nhà máy luyện kim của Trung Quốc đã làm nổi bật những gián đoạn trong hoạt động khai thác và nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.Hà Nội: mở đường từ KĐT Pháp Vân vào cao tốc Kinhtedothi - Ban Duy tu các công trình hạ tầng giao thông Hà Nội vừa được chấp thuận việc thực hiện cải tạo hạ tầng, tổ chức giao thông khu vực nút giao Pháp Vân, Bến xe Nước Ngầm và ngõ 15 Ngọc Hồi để giảm ùn tắc giao thông.Hà Nội sắp đón không khí lạnh tăng cườngKinhtedothi - Khoảng ngày 25/12, bộ phận không khí lạnh ở phía Bắc tăng cường xuống phía Nam, khiến nhiệt độ tại Hà Nội giảm sâu, phổ biến từ 17-20 độ C.Kỳ vọng hóa giải “điểm nghẽn” đô thịKinhtedothi - Trong bối cảnh hạ tầng thoát nước của Thủ đô đang bộc lộ những hạn chế trước các diễn biến thời tiết cực đoan, UBND TP Hà Nội đã có một bước đi quyết liệt và chưa từng có tiền lệ.VIDEOKhi ẩm thực trở thành động lực của công nghiệp văn hóa Hà NộiChả cá Lã Vọng: Di sản ẩm thực hơn 100 năm của người Hà NộiKết nối con người gìn giữ và lan tỏa giá trị ẩm thực Hà NộiNgười dân phường Hồng Hà đồng thuận cao với dự án xây dựng cầu Trần Hưng ĐạoLễ hội Ẩm thực Hà Nội 2025: Kết nối di sản, lan tỏa sáng tạoTrải nghiệm hương vị di sản giữa lòng Thủ đô Hà NộiNăm 2025, chuyển đổi số tạo bứt phá cho Báo Kinh tế & Đô thịDi sản – Ẩm thực hội tụ trong roadshow đạp xe giữa lòng Thủ đôHà Nội khởi công đồng loạt 7 dự án quy mô lớn, chào mừng Đại hội XIV của ĐảngTin Tài TrợHải Phòng: ghi dấu ấn để về đích của năm học 2025 - 2026Thu nhập bao nhiêu mới đủ mua nhà Sài Gòn?Vinhomes Global Gate: Tầm vóc "Thành phố thương mại toàn cầu" nơi cửa ngõ thành phốVinhomes Global Gate - cực tăng trưởng mới phía Đông Bắc Hà NộiĐô thị đa chức năng - điểm nhấn của Sun Urban City tại phía Nam Hà NộiVinhomes Wonder City: Tìm về giá trị sống giữa nhịp thở mới của Đan PhượngCopylink thành công.© 2022 Báo điện tử Kinh tế & Đô thị - Cơ quan ngôn luận của UBND TP Hà NộiGiấy phép của Bộ Thông tin & Truyền thông số 196/GP-BTTTT cấp ngày 21/04/2022Tổng Biên tập: Nguyễn Thành LợiPhó Tổng Biên tập: Nguyễn Anh Đức, Lê Hoàng Anh, Nguyễn Xuân KhánhTrưởng ban báo điện tử: Nguyễn Thị Thanh LoanTòa soạn:
Trụ sở chính: 21 Huỳnh Thúc Kháng, Phường Láng, TP. Hà Nội
Trụ sở 2: 221 Trần Phú, Phường Hà Đông, TP. Hà Nội
ĐT: 024.37760444 (133) - Hotline: 0982 015 015
Email: ktdtonline@gmail.com - Fax: 024.32484413
Liên hệ quảng cáo: 0966204859 - 024.37732198(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản.