Nguyễn Tiến Sâm - CÁNH ÉN GIỮA BẦU TRỜI LỬA
Câu chuyện thời hoa lửa về Anh hùng phi công Nguyễn Tiến Sâm
Giữa những năm tháng bầu trời miền Bắc đỏ rực bởi bom đạn và tiếng động cơ phản lực gầm rú, có một thế hệ thanh niên đã chọn cách đối mặt với kẻ thù ở nơi hiểm nguy nhất: trên không trung. Họ không chỉ chiến đấu bằng kỹ thuật và vũ khí hiện đại, mà bằng cả bản lĩnh, trí tuệ và lòng trung thành tuyệt đối với Tổ quốc.
Trong số những con người đã làm nên huyền thoại trên bầu trời ấy, có một cái tên được nhắc đến với niềm kính trọng đặc biệt: Nguyễn Tiến Sâm – người phi công MiG-21 đã viết nên những trang sử chói lọi giữa “bầu trời lửa”, rồi tiếp tục cống hiến trọn đời mình cho đất nước trong thời bình.
Từ làng quê ngoại thành Hà Nội đến giấc mơ bầu trời
Nguyễn Tiến Sâm sinh năm 1946 tại xã Đông Mỹ, huyện Thanh Trì, ngoại thành Hà Nội. Lớn lên trong những năm đất nước chia cắt, tuổi thơ của ông gắn liền với tiếng còi báo động, những đêm sơ tán và hình ảnh máy bay Mỹ gầm rú trên bầu trời Thủ đô.
Chính từ đó, trong cậu bé vùng ven sông Hồng đã nhen lên một ước mơ giản dị mà lớn lao: được bay lên để bảo vệ bầu trời quê hương.
Tháng 6 năm 1965, khi mới 19 tuổi, Nguyễn Tiến Sâm nhập ngũ. Giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn khốc liệt, ông được tuyển chọn đi đào tạo phi công chiến đấu – một nhiệm vụ đặc biệt, đòi hỏi trí tuệ, thể lực và ý chí thép.
Rèn luyện nơi xứ người – mang trái tim Việt Nam
Năm 1965, Nguyễn Tiến Sâm được cử sang Liên Xô học lái máy bay chiến đấu tại Krasnodar – cái nôi đào tạo phi công quân sự hàng đầu thế giới. Giữa những giáo trình khắt khe, những chuyến bay huấn luyện đầy rủi ro, chàng trai Việt Nam luôn mang theo trong tim hình ảnh quê hương đang ngày đêm oằn mình trong bom đạn.
Mỗi giờ học, mỗi lần cất cánh, ông đều hiểu rằng: kỹ năng hôm nay chính là sinh mạng của Tổ quốc ngày mai.
Sau khi hoàn thành khóa huấn luyện, Nguyễn Tiến Sâm trở về nước, được biên chế về Trung đoàn 927, Sư đoàn 371, Quân chủng Phòng không – Không quân, đảm nhiệm cương vị trung đội trưởng máy bay MiG-21 – loại tiêm kích hiện đại nhất của Không quân Việt Nam lúc bấy giờ.
Những trận không chiến giữa bầu trời lửa năm 1972
Mùa hè – thu năm 1972, không quân Mỹ mở những đợt đánh phá ác liệt ra miền Bắc. Bầu trời Hà Bắc, Lạng Sơn, Thái Nguyên… trở thành chiến trường sinh tử, nơi mỗi chuyến xuất kích đều là một lần đối mặt với cái chết.
Từ ngày 5 tháng 7 đến 5 tháng 10 năm 1972, Nguyễn Tiến Sâm tham gia 6 trận không chiến, bắn 9 quả tên lửa, trực tiếp bắn rơi 5 máy bay Mỹ, đồng thời yểm hộ cho biên đội tiêu diệt thêm 5 chiếc khác.
Bản lĩnh thép trong khoảnh khắc sinh tử
Ngày 5 tháng 7 năm 1972, trên vùng trời Hà Bắc, biên đội của ông phát hiện máy bay địch cách 20km. Cả hai bên nhanh chóng tăng tốc, tăng độ cao. Địch phát hiện ra ta, lập tức tách đội hình để đối phó.
Nguyễn Tiến Sâm bình tĩnh phân công số 2 đánh một tốp, còn mình xông thẳng vào tốp còn lại. Ở cự ly thích hợp, ông phóng 1 quả tên lửa, hạ gục 1 chiếc F-4.
Nhưng ngay sau đó, chiếc F-4 nổ tung quá gần. Máy bay MiG-21 của ông rung lắc dữ dội, động cơ tắt hoàn toàn – tình huống cực kỳ nguy hiểm, mà trong điều kiện thông thường, phi công phải nhảy dù để bảo toàn tính mạng.
Giữa lằn ranh sinh tử, Nguyễn Tiến Sâm không hoảng loạn. Ông bình tĩnh xử lý, khởi động lại động cơ và điều khiển máy bay hạ cánh an toàn.
Đó là bản lĩnh của một phi công đã làm chủ bầu trời bằng ý chí thép.
Xông thẳng vào đội hình địch
Ngày 29 tháng 7 năm 1972, trên vùng trời Lạng Sơn, Nguyễn Tiến Sâm đối mặt với 20 máy bay địch, bay nhiều hướng, nhiều tầng, ở thế có lợi hơn ta. Không né tránh, không chần chừ, ông xông thẳng vào đội hình địch, nổ súng chính xác, bắn rơi thêm 1 chiếc.
Ngày 12 tháng 9 năm 1972, trên vùng trời Hà Bắc, ông chỉ huy biên đội tiến công vào 8 chiếc F-4 bay theo đội hình yểm hộ chặt chẽ. Đến cự ly bắn, ông và số 2 đồng loạt khai hỏa, diệt gọn 2 máy bay địch.
Những trận không chiến ấy đã góp phần bảo vệ miền Bắc, bảo vệ hậu phương lớn của cả nước trong những năm tháng quyết liệt nhất.
Từ bầu trời chiến tranh đến bầu trời hòa bình
Với những chiến công xuất sắc, Nguyễn Tiến Sâm được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất, Nhì, Ba, và 4 lần được Bác Hồ tặng Huy hiệu của Người.
Ngày 11 tháng 1 năm 1973, ông được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi còn rất trẻ.
Sau chiến tranh, người phi công anh hùng tiếp tục học tập, tốt nghiệp Học viện Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Liên Xô Voroshilov và Học viện Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam.
Năm 1989, ông giữ chức Tham mưu trưởng Quân chủng Không quân.
Năm 1998, ông chuyển sang lĩnh vực dân sự, trở thành Cục trưởng Cục Hàng không Dân dụng Việt Nam.
Từ năm 2002 đến 2007, ông là Thứ trưởng Bộ Giao thông Vận tải, kiêm Cục trưởng Cục Hàng không Dân dụng Việt Nam – tiếp tục góp phần xây dựng bầu trời hòa bình, an toàn cho đất nước.
Cánh én không bao giờ rời bầu trời Tổ quốc
Anh hùng Nguyễn Tiến Sâm qua đời lúc 20 giờ 10 phút ngày 21 tháng 8 năm 2019, khép lại một cuộc đời trọn vẹn cống hiến – từ chiến tranh đến hòa bình, từ buồng lái MiG-21 đến bàn làm việc của người kiến tạo ngành hàng không Việt Nam hiện đại.
Câu chuyện của ông là minh chứng sống động cho một thế hệ thanh niên Việt Nam:
khi Tổ quốc cần, họ sẵn sàng lao vào lửa đạn;
khi đất nước yên bình, họ lặng lẽ xây dựng tương lai.
Nguyễn Tiến Sâm –
một cánh én giữa bầu trời lửa,
và là biểu tượng bất tử của ý chí, trí tuệ và khát vọng bay cao của dân tộc Việt Nam.
