NGUYỄN TIẾN SÂM – NGƯỜI PHI CÔNG “BAY QUA ĐIỂM NỔ”
Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Tiến Sâm là một trong những phi công MiG-21 xuất sắc của Không quân Nhân dân Việt Nam. Trong những năm chiến đấu, ông trực tiếp bắn rơi 6 máy bay Mỹ, trở thành một trong 16 phi công Việt Nam đạt cấp Ách (Ace). Đặc biệt, trong trận không chiến ngày 5/7/1972, ông bắn rơi một chiếc F-4 ở cự ly rất gần, khiến chiếc MiG-21 của ông bay xuyên qua vùng nổ, động cơ tắt giữa không trung. Bằng sự bình tĩnh và bản lĩnh, ông khởi động lại được động cơ và đưa máy bay trở về an toàn.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, bầu trời miền Bắc là một mặt trận vô cùng khốc liệt. Những phi công Việt Nam với những chiếc MiG-17, MiG-21 phải đối đầu với các loại máy bay hiện đại của Mỹ. Trong số những người đã để lại dấu ấn đặc biệt trên bầu trời ấy có Nguyễn Tiến Sâm – một phi công nổi tiếng không chỉ bởi những chiến công, mà còn bởi sự bình tĩnh và gan dạ trong những tình huống sinh tử.
Nguyễn Tiến Sâm sinh ngày 16/5/1946, quê tại Đông Mỹ, Thanh Trì, Hà Nội. Trước khi trở thành phi công, ông từng là học sinh Trường Chu Văn An và sinh viên Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Năm 1965, khi đang là sinh viên, ông trúng tuyển đào tạo phi công quân sự và được cử sang Liên Xô học lái máy bay. Sau khi tốt nghiệp trường đào tạo phi công quân sự tại Krasnodar, ông trở về nước năm 1968 và bắt đầu tham gia chiến đấu trong đội hình Không quân Nhân dân Việt Nam.
Những năm 1969–1970, Nguyễn Tiến Sâm cùng đồng đội thường xuyên trực chiến ở khu vực Thanh Hóa, Nghệ An, bảo vệ những tuyến đường huyết mạch chi viện cho chiến trường miền Nam. Đến năm 1972, khi Mỹ mở lại các cuộc đánh phá miền Bắc, ông chuyển sang Trung đoàn 927 và tiếp tục tham gia nhiều trận không chiến ác liệt.
Một trong những trận đánh đáng nhớ nhất diễn ra vào ngày 5/7/1972. Biên đội MiG-21 do Nguyễn Tiến Sâm chỉ huy xuất kích đánh chặn một tốp máy bay Mỹ. Trong trận không chiến, ông áp sát và phóng tên lửa vào một chiếc F-4E. Do khoảng cách quá gần, chiếc MiG-21 của ông lao xuyên qua vùng nổ của máy bay đối phương. Động cơ bị tắt, chiếc máy bay gần như mất khả năng hoạt động.
Trong khoảnh khắc nguy hiểm ấy, Nguyễn Tiến Sâm vẫn giữ được bình tĩnh. Ông xử lý tình huống, khởi động lại động cơ và tiếp tục yểm trợ cho đồng đội. Chiếc MiG-21 sau trận đánh trở về trong tình trạng phủ đầy muội khói. Câu chuyện này về sau được nhắc đến với hình ảnh rất đặc biệt: người phi công “bay qua điểm nổ”.
Không dừng lại ở chiến công đó, trong tháng 7/1972, Nguyễn Tiến Sâm tiếp tục bắn rơi thêm những máy bay F-4. Theo các tư liệu quân sự Việt Nam, trong năm 1972 ông đã bắn rơi 5 chiếc F-4, và tổng cộng trong quá trình chiến đấu ông trực tiếp bắn rơi 6 máy bay Mỹ.
Đáng chú ý, chiếc MiG-21 số hiệu 5020 từng được Nguyễn Tiến Sâm sử dụng cũng trở thành một hiện vật đặc biệt. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, chiếc máy bay này đã lập thành tích bắn hạ 12 máy bay đối phương và từng được nhiều phi công xuất sắc điều khiển, trong đó có Nguyễn Tiến Sâm. Hiện chiếc MiG-21 5020 được lưu giữ, trưng bày tại bảo tàng.
Sau chiến tranh, Nguyễn Tiến Sâm tiếp tục gắn bó với ngành hàng không và quân đội. Ông từng giữ chức Tham mưu trưởng Quân chủng Không quân, sau đó chuyển ngành, đảm nhiệm cương vị Cục trưởng Cục Hàng không dân dụng Việt Nam và Thứ trưởng Bộ Giao thông Vận tải. Ông nghỉ hưu năm 2007 và từ trần ngày 21/8/2019, hưởng thọ 73 tuổi
Cuộc đời Nguyễn Tiến Sâm là câu chuyện về một người phi công trẻ đã trưởng thành giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Sáu lần trực tiếp bắn rơi máy bay đối phương là những con số đáng tự hào, nhưng điều khiến hình ảnh ông trở nên đặc biệt chính là bản lĩnh trong những thời khắc sinh tử. Khi chiếc MiG-21 lao qua vụ nổ và động cơ tắt giữa bầu trời, ông vẫn bình tĩnh xử lý để trở về. “Bay qua điểm nổ” vì thế không chỉ là tên gọi của một trận không chiến, mà còn là biểu tượng cho lòng dũng cảm, sự bình tĩnh và ý chí của người phi công Việt Nam trong những năm tháng bảo vệ bầu trời Tổ quốc.
