Nguyễn Trãi – Bậc Kì Tài Tâm Huyết Lòng Muôn Thuở Và Ngôi Sao Khuê Toàn Bích Của Dân Tộc
Trong lịch sử Việt Nam, Nguyễn Trãi (1380 – 1442), hiệu là Ứng Trai, là một nhân vật vĩ đại toàn năng: một nhà chính trị, nhà quân sự, nhà ngoại giao, nhà văn hóa và là thi sĩ kiệt xuất. Ông chính là linh hồn, là "cánh tay phải" đắc lực của Bình Định Vương Lê Lợi trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn thần thánh, góp công lớn giải phóng đất nước khỏi ách đô hộ của nhà Minh.
Xuất thân trong một gia đình có truyền thống yêu nước và hiếu học (cháu ngoại của Tư đồ Trần Nguyên Đán), Nguyễn Trãi sớm đỗ Thái học sinh và ra làm quan cho nhà Hồ. Khi giặc Minh xâm lược, cha ông là Nguyễn Phi Khanh bị bắt sang Trung Quốc, Nguyễn Trãi đã khắc sâu lời cha dặn: "Tìm cách rửa nhục cho nước, trả thù cho cha, đó mới là đại hiếu". Vượt qua mạng lưới bủa vây của địch, ông lặn lội vào Lam Sơn, dâng lên Lê Lợi tập sách lược Bình Ngô sách – vạch ra chiến lược đánh giặc cứu nước lấy nhân nghĩa làm gốc.
Thiên tài của Nguyễn Trãi ngời sáng nhất ở nghệ thuật "Mưu phạt tâm công" (Đánh vào lòng người). Với cây bút sắc bén như hàng vạn hùng binh, ông đã soạn thảo hàng loạt thư từ gửi cho các tướng giặc, vạch trần tính chất phi nghĩa của cuộc chiến tranh xâm lược, làm lung lạc ý chí và khiến hàng vạn quân thù phải hạ vũ khí đầu hàng mà không cần tốn một mũi tên. Sự kết hợp giữa tài thao lược của Lê Lợi và trí tuệ mưu lược của Nguyễn Trãi đã đưa cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đi đến thắng lợi hoàn toàn.
Ngay sau khi đất nước sạch bóng thù, năm 1428, thay lời Lê Lợi, Nguyễn Trãi đã viết Bình Ngô đại cáo. Bản thiên cổ hùng văn này không chỉ là khúc khải hoàn ca chiến thắng mà còn là bản Tuyên ngôn Độc lập thứ hai của dân tộc, khẳng định mạnh mẽ chủ quyền, nền văn hiến lâu đời của Đại Việt và triết lý nhân nghĩa cốt lõi: "Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân / Quân điếu phạt trước lo trừ bạo".
Không chỉ là một nhà chiến lược, Nguyễn Trãi còn là một vĩ nhân văn hóa lớn. Tập thơ Quốc âm thi tập của ông đặt nền móng cho nền thơ ca tiếng Nôm, đưa ngôn ngữ dân tộc lên đỉnh cao nghệ thuật. Tư tưởng của ông luôn đi trước thời đại, đó là tư tưởng lấy dân làm gốc, nâng niu, trân trọng sức mạnh của nhân dân: "Lật thuyền mới biết dân như nước".
Dù cuộc đời ông phải khép lại bằng vụ án oan Lệ Chi Viên khốc liệt và bi thảm bậc nhất lịch sử phong kiến, nhưng chân lý và tài năng của ông không gì có thể che mờ. Năm 1464, vua Lê Thánh Tông đã chính thức minh oan cho ông, ban lời ca ngợi lưu danh thiên cổ: "Ứng Trai tâm thượng quang Khuê tảo" (Tấm lòng Ứng Trai sáng tựa sao Khuê). Nguyễn Trãi mãi mãi là niềm tự hào, là biểu tượng trọn vẹn cho trí tuệ, nhân cách và linh hồn Việt Nam.
