Nguyễn Trãi danh nhân văn hóa thế giới, anh hùng dân tộc

Ông nổi tiếng như một nhà chính trị, quân sư, nhà ngoại giao, nhà thơ và nhà tư tưởng lớn, có ảnh hưởng sâu sắc đến lịch sử và văn hóa Việt Nam.

Nguyễn Trãi xuất thân trong gia đình khoa bảng: cha là Nguyễn Phi Khanh, mẹ là Trần Thị Thái, cháu ngoại Tư đồ Trần Nguyên Đán. Năm 1400, ông đỗ Thái học sinh và ra làm quan triều Hồ. Khi quân Minh xâm lược (1407), ông bị bắt rồi trốn thoát, tìm đến Lê Lợi, dâng Bình Ngô sách và trở thành quân sư chủ chốt của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Sau thắng lợi (1428), ông được trọng dụng trong triều nhưng về sau bị nghi kỵ, nhiều lần cáo quan về ẩn tại Côn Sơn.

Năm 1442, khi vua Lê Thái Tông đột ngột qua đời tại Lệ Chi Viên, Nguyễn Trãi và vợ là Nguyễn Thị Lộ bị vu oan mưu hại vua, dẫn tới án “tru di tam tộc”. Đến 1464, vua Lê Thánh Tông minh oan, phục hồi danh dự và cho sưu tầm lại di cảo thơ văn của ông.

Tư tưởng trọng dân, đề cao nhân nghĩa và lòng yêu nước thấm đẫm trong toàn bộ trước tác của ông. Bình Ngô đại cáo được xem là “áng thiên cổ hùng văn”, tuyên ngôn độc lập của dân tộc Việt. Ngoài chính luận, Nguyễn Trãi còn tiên phong trong văn học chữ Nôm với Quốc âm thi tập, khẳng định tiếng Việt như ngôn ngữ sáng tạo văn chương. Tác phẩm Dư địa chí đặt nền móng cho ngành địa lý học Việt Nam.

Nguyễn Trãi được UNESCO công nhận là “Danh nhân văn hóa thế giới” năm 1980. Tên ông được đặt cho nhiều trường học, đường phố, và đền thờ lớn tại Côn Sơn (Hải Dương) — nơi hằng năm tổ chức “Hội thu Côn Sơn” tưởng niệm công đức của ông.