Nguyễn Trãi

Nguyễn Trãi (1380–1442), hiệu Ức Trai, là một nhà chính trị, nhà quân sự, nhà ngoại giao và nhà văn hóa lớn của dân tộc Việt Nam. Ông có quê gốc tại Chi Ngại, Chí Linh, Hải Dương xưa, nay thuộc thành phố Hải Phòng.

Sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống học vấn, Nguyễn Trãi sớm nổi tiếng thông minh và đỗ Thái học sinh năm 1400. Sau khi nhà Minh xâm lược Đại Việt, ông nuôi chí cứu nước và về sau tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo.

Trong cuộc khởi nghĩa, Nguyễn Trãi trở thành một trong những người tham mưu quan trọng nhất của nghĩa quân. Ông góp phần hoạch định đường lối chiến lược, đồng thời sử dụng thư từ và lý lẽ để thuyết phục, làm suy yếu tinh thần quân Minh.

Tư tưởng nổi bật của Nguyễn Trãi là lấy nhân nghĩa làm nền tảng, coi việc bảo vệ cuộc sống của nhân dân là mục tiêu cao nhất của sự nghiệp cứu nước. Ông chủ trương kết hợp đấu tranh quân sự với ngoại giao, hạn chế những tổn thất không cần thiết và tạo điều kiện kết thúc chiến tranh.

Sau thắng lợi năm 1427, Nguyễn Trãi thay mặt Lê Lợi viết Bình Ngô đại cáo, bản tuyên ngôn độc lập nổi tiếng, khẳng định chủ quyền và truyền thống văn hiến lâu đời của Đại Việt.

Dưới triều Hậu Lê, ông tiếp tục tham gia công việc triều chính. Tuy nhiên, năm 1442, Nguyễn Trãi bị kết tội oan trong vụ án Lệ Chi Viên. Đến năm 1464, vua Lê Thánh Tông xuống chiếu minh oan cho ông.

Nguyễn Trãi được hậu thế tôn vinh là anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới, người có đóng góp đặc biệt quan trọng đối với thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn và nền văn hóa Việt Nam.