Nguyễn Trãi - người có công giúp đỡ cách mạng trước năm 1945

Nguyễn Trãi

Nguyễn Trãi (1380 – 1442), hiệu Ức Trai, là nhà chính trị, quân sư, thi nhân và nhà tư tưởng kiệt xuất của Việt Nam thế kỷ XV. Ông là công thần khai quốc triều Lê sơ, tác giả “Bình Ngô đại cáo” – áng “thiên cổ hùng văn” khẳng định chủ quyền và nhân nghĩa Đại Việt. Năm 1980, ông được UNESCO vinh danh là Danh nhân văn hóa thế giới.

Thông tin chính

• Sinh: 1380, làng Nhị Khê – nay thuộc Hà Nội

Thân thế và sự nghiệp

Nguyễn Trãi xuất thân trong gia đình nho học; cha là Nguyễn Phi Khanh, mẹ là con gái Trần Nguyên Đán. Ông đỗ Thái học sinh năm 1400, từng làm quan triều Hồ. Sau khi quân Minh xâm lược, ông theo Lê Lợi tham gia khởi nghĩa Lam Sơn, trở thành mưu sĩ và người soạn thảo văn kiện ngoại giao. Bình Ngô đại cáo do ông viết năm 1428 tuyên cáo nền độc lập dân tộc, đánh dấu thắng lợi của cuộc kháng Minh.

Tư tưởng và văn hóa

Tư tưởng trung tâm của Nguyễn Trãi là “nhân nghĩa” – yêu dân, vì dân, coi dân là gốc của quốc gia. Ông đề cao hòa bình, nhân đạo, phản đối bạo lực. Về văn hóa, ông chủ trương xây dựng bản sắc Đại Việt, kết hợp Nho, Phật, Lão nhưng nhấn mạnh tinh thần dân tộc, “giải Trung Quốc hóa” văn hóa Việt . Với Quốc âm thi tập, ông đặt nền móng cho thơ chữ Nôm, góp phần khẳng định tiếng Việt như ngôn ngữ văn học độc lập.

Bi kịch và minh oan

Năm 1442, vua Lê Thái Tông đột ngột băng hà tại Lệ Chi Viên; Nguyễn Trãi và vợ Nguyễn Thị Lộ bị vu tội giết vua và bị tru di tam tộc. Năm 1464, Lê Thánh Tông xuống chiếu minh oan, phục hồi danh dự cho ông .

Di sản

Nguyễn Trãi để lại kho tàng văn học, địa lý, chính trị đồ sộ. Tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học và đền thờ tại Nhị Khê và Côn Sơn. Tư tưởng nhân nghĩa, tinh thần yêu nước và giá trị văn hóa của ông vẫn là nền tảng cho văn hiến Việt Nam đương đại.