Nguyễn Trãi – người dùng ngòi bút góp sức dựng lại non sông

Nguyễn Trãi – người dùng ngòi bút góp sức dựng lại non sông

Trong lịch sử Việt Nam, Nguyễn Trãi là một nhân vật đặc biệt. Ông không chỉ là một nhà chính trị, nhà quân sự và nhà văn hóa lớn, mà còn là người đã dành nhiều năm cuộc đời cho cuộc đấu tranh giành lại độc lập của Đại Việt.

Nguyễn Trãi sinh năm 1380, hiệu là Ức Trai, quê gốc ở Chi Ngại, huyện Phượng Nhãn, lộ Lạng Giang, nay thuộc tỉnh Hải Dương. Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống học vấn. Cha ông là Nguyễn Phi Khanh, một người nổi tiếng về học vấn và từng làm quan dưới triều nhà Trần và nhà Hồ.

Năm 1400, Nguyễn Trãi đỗ Thái học sinh dưới triều Hồ Quý Ly và bắt đầu con đường làm quan. Nhưng thời cuộc nhanh chóng thay đổi. Năm 1407, nhà Minh đánh bại nhà Hồ và thiết lập ách cai trị trên Đại Việt.

Nguyễn Trãi không chấp nhận mất nước. Ông tìm đường tham gia cuộc đấu tranh chống quân Minh và cuối cùng tìm đến Lam Sơn, nơi Lê Lợi đang dựng cờ khởi nghĩa.

Từ đây, cuộc đời Nguyễn Trãi gắn liền với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.

Nếu Lê Lợi là người trực tiếp tổ chức và lãnh đạo lực lượng khởi nghĩa, thì Nguyễn Trãi đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng đường lối chính trị, ngoại giao và sử dụng ngòi bút để tác động vào tinh thần của quân Minh.

Trong chiến tranh, sức mạnh không chỉ nằm ở gươm giáo.

Có những lúc một bức thư có thể làm thay đổi tình thế của cả một trận chiến.

Nguyễn Trãi đã viết nhiều thư gửi các tướng lĩnh nhà Minh, phân tích tình thế, khuyên họ đầu hàng và chấm dứt chiến tranh. Ông chủ trương đánh vào lòng người, hạn chế tổn thất và tạo điều kiện để cuộc kháng chiến đi đến thắng lợi.

Tư tưởng ấy được thể hiện rõ trong những tác phẩm của ông, đặc biệt là “Bình Ngô đại cáo”, được viết sau khi cuộc kháng chiến chống quân Minh thắng lợi vào năm 1427.

Năm 1428, bài cáo được công bố, tuyên bố với nhân dân và thiên hạ về việc cuộc kháng chiến đã kết thúc thắng lợi, đất nước giành lại độc lập.

Những câu văn trong “Bình Ngô đại cáo” không chỉ nói về chiến thắng. Tác phẩm còn thể hiện tư tưởng về một quốc gia độc lập, có chủ quyền, có nền văn hiến và lịch sử riêng.

Đối với Nguyễn Trãi, giành được đất nước mới chỉ là một phần. Điều quan trọng hơn là phải xây dựng một đất nước trong đó cuộc sống của nhân dân được coi trọng.

Tư tưởng ấy được ông thể hiện qua quan niệm nổi tiếng về việc lấy dân làm gốc. Với ông, sức mạnh của một quốc gia không thể tách rời cuộc sống của nhân dân.

Sau khi nhà Lê được thành lập, Nguyễn Trãi tiếp tục tham gia công việc triều đình. Tuy nhiên, cuộc đời ông về sau trải qua nhiều biến động và bi kịch.

Năm 1442, xảy ra vụ án Lệ Chi Viên. Vua Lê Thái Tông đột ngột qua đời khi nghỉ tại Côn Sơn, và Nguyễn Trãi cùng gia quyến bị kết án. Nguyễn Trãi bị xử tử, cả ba họ bị tru di.

Năm 1464, dưới triều vua Lê Thánh Tông, Nguyễn Trãi được minh oan và khôi phục danh dự.

Nguyễn Trãi đã mất từ rất lâu, nhưng những gì ông để lại vẫn còn trong lịch sử dân tộc.

Ông là một trong những trí thức lớn của Việt Nam thời trung đại, một nhà văn hóa có ảnh hưởng sâu rộng và là tác giả của nhiều tác phẩm có giá trị bằng cả chữ Hán và chữ Nôm.

Nhưng khi nhắc đến Nguyễn Trãi, có lẽ điều đáng nhớ nhất vẫn là hình ảnh một người trí thức đã lựa chọn đứng về phía đất nước trong một thời kỳ đầy biến động.

Ông không chỉ chiến đấu bằng vũ khí.

Ông chiến đấu bằng trí tuệ, bằng tư tưởng và bằng ngòi bút.

Hơn sáu thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Nguyễn Trãi viết những lời tuyên bố về nền độc lập của Đại Việt. Ngày nay, đất nước đã bước sang một thời đại hoàn toàn khác.

Nhưng câu chuyện của ông vẫn đặt ra một câu hỏi cho mỗi thế hệ:

Khi đất nước cần, mỗi người có thể đóng góp điều gì bằng khả năng của mình?

Ngày xưa, Nguyễn Trãi dùng trí tuệ và ngòi bút để góp phần giành lại độc lập.

Ngày nay, người trẻ có thể dùng tri thức, khoa học, công nghệ, lao động và sự sáng tạo để xây dựng đất nước.

Mỗi thời đại có một cách cống hiến khác nhau.

Nhưng tinh thần trách nhiệm với quê hương thì không thay đổi.

Nguyễn Trãi đã để lại cho lịch sử không chỉ một áng văn bất hủ, mà còn một bài học: sức mạnh của một dân tộc không chỉ nằm trong thanh gươm của người lính, mà còn nằm trong trí tuệ của những con người biết đặt vận mệnh đất nước lên trên lợi ích của riêng mình.