Nguyễn Trãi - Người viết nên một trang sử bằng ngòi bút và lòng yêu nước

Vào cuối thế kỷ XIV – đầu thế kỷ XV, Đại Việt chìm trong giai đoạn biến động trầm trọng dưới ách đô hộ khắc nghiệt của nhà Minh. Sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống hiếu học tại Chí Linh, Hải Dương, Nguyễn Trãi (1380) không chỉ thừa hưởng dòng máu yêu nước mà còn sớm bộc lộ tài năng xuất chúng trên cả hai lĩnh vực quân sự và văn chương. Cha ông, Nguyễn Phi Khanh, đỗ Thái học sinh dưới triều Trần, chính là người đã gieo vào lòng ông tư tưởng thương dân và ý chí tự cường dân tộc. Khi đất nước rơi vào tay quân xâm lược, Nguyễn Trãi từ chối cuộc sống an yên cá nhân để dấn thân vào gian khổ. Ông tìm đến Lam Sơn dâng bản Bình Ngô sách, trở thành cánh tay đắc lực và quân sư nòng cốt bên cạnh Lê Lợi. Trong suốt những năm tháng kháng chiến gian lao, Nguyễn Trãi đã biến ngòi bút thành một vũ khí sắc bén không kém gì binh đao. Với chiến lược "tâm công" (đánh vào lòng người), ông viết hàng loạt bức thư từ, lời kêu gọi thuyết phục tướng sĩ quân Minh hạ khí giới, từ đó tan rã ý chí kẻ thù và hạn chế tối đa xương máu cho cả hai bên. Khởi nghĩa thắng lợi, Nguyễn Trãi thay lời Lê Lợi soạn thảo Bình Ngô đại cáo (1428). Tác phẩm nhanh chóng trở thành bản Tuyên ngôn Độc lập bất tử của dân tộc, không chỉ khẳng định chủ quyền lãnh thổ và nền văn hiến lâu đời của Đại Việt, mà còn giơ cao tư tưởng nhân nghĩa tiến bộ: "Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân / Quân điếu phạt trước lo trừ bạo". Đối với ông, yêu nước luôn gắn liền với thương dân, lấy dân làm gốc để xây dựng sự bình yên lâu dài. Dù cống hiến trọn vẹn trí tuệ và tâm huyết cho triều đại mới, cuộc đời Nguyễn Trãi lại khép lại bằng bi kịch oan khuất nhất lịch sử phong kiến Việt Nam — thảm án Lệ Chi Viên (1442). Phải đến năm 1464, vua Lê Thánh Tông mới chính thức minh oan cho ông với câu nói nổi tiếng: "Tấm lòng Ức Trai sáng như sao Khuê". Thăng trầm thời đại không thể làm mờ di sản vĩ đại mà Nguyễn Trãi để lại. Ông không chỉ là nhà chính trị, quân sự, văn hóa kiệt xuất mà còn là Danh nhân Văn hóa Thế giới được UNESCO vinh danh.