Nguyễn Trãi: Nỗi lòng từ biệt ở ải Nam Quan và bản cáo trạng thiên cổ

Nguyễn Trãi: Nỗi lòng từ biệt ở ải Nam Quan và bản cáo trạng thiên cổ

Nguyễn Trãi sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước và văn chương, nhưng cuộc đời ông lại là một chuỗi những biến cố đau thương gắn liền với vận mệnh dân tộc. Khi quân Minh xâm lược nước ta, cha ông là Nguyễn Phi Khanh bị bắt giải về Trung Quốc. Nguyễn Trãi cùng em trai đuổi theo xe áp giải cha đến tận cửa ải Nam Quan, vừa đi vừa khóc không rời. Thấy con quá đau buồn, Nguyễn Phi Khanh đã dừng lại và bảo: "Con là người có tài, nên trở về tìm cách trả thù cho cha, rửa nhục cho nước, đó mới là đại hiếu, chứ đi theo khóc lóc thế này thì có ích gì?".

Nghe lời cha, Nguyễn Trãi nén đau thương quay trở về. Ông bị quân Minh giam lỏng ở Đông Quan trong 10 năm. Trong thời gian này, ông đã âm thầm quan sát thế trận, nghiền ngẫm binh pháp và tìm cách thoát ra để gia nhập nghĩa quân Lam Sơn của Lê Lợi. Tại đây, ông đã dâng lên chủ soái "Bình Ngô sách", đề ra chiến lược đánh vào lòng người (tâm công) thay vì chỉ dùng vũ lực. Ông trở thành "cánh tay phải" của Lê Lợi, soạn thảo các thư từ dụ hàng quân giặc, khiến hàng vạn quân Minh phải đầu hàng không cần tốn một mũi tên.

Sau khi khởi nghĩa thắng lợi, ông đã viết "Bình Ngô Đại Cáo" – bản tuyên ngôn độc lập hùng hồn, vạch trần tội ác của giặc và khẳng định chủ quyền vững chãi của nước Đại Việt. Thế nhưng, cuộc đời vị công thần khai quốc ấy lại kết thúc trong thảm kịch oan khốc mang tên "Lệ Chi Viên". Dù chịu nỗi oan khiên lớn, nhưng tấm lòng "Ức Trai tâm thượng quang khuê tảo" (Tấm lòng Ức Trai sáng tựa sao Khuê) vẫn luôn tỏa sáng trong sử sách. Ông không chỉ là một nhà quân sự, nhà chính trị mà còn là danh nhân văn hóa thế giới, người đã dành cả cuộc đời cho lý tưởng "Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân".