Nguyễn Trãi – Trí mưu giữa thời binh lửa

Nguyễn Trãi (1380–1442) là nhà chính trị, nhà quân sự, nhà ngoại giao và nhà văn hóa lớn của Việt Nam. Ông là một trong những nhân vật quan trọng của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, đồng thời để lại nhiều tác phẩm có giá trị, trong đó nổi bật là Bình Ngô đại cáo. Năm 1418, Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn. Những năm đầu, nghĩa quân gặp vô vàn khó khăn. Nhưng cuộc chiến không chỉ được tiến hành bằng gươm giáo. Nguyễn Trãi đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng đường lối chính trị và ngoại giao của nghĩa quân. Ông hiểu rằng muốn giành thắng lợi, nghĩa quân không chỉ cần đánh bại quân Minh trên chiến trường mà còn phải làm suy yếu ý chí chiến đấu của đối phương. Những bức thư gửi tướng lĩnh nhà Minh trở thành một phần của cuộc đấu tranh ấy. Nguyễn Trãi vừa vạch rõ tình thế của quân Minh, vừa thuyết phục họ nhận ra rằng tiếp tục chiến tranh là vô ích. Đến năm 1427, quân Minh đưa viện binh sang Đại Việt. Nghĩa quân Lam Sơn đánh bại các đạo viện binh ở Chi Lăng – Xương Giang. Sau thắng lợi, Nguyễn Trãi thay mặt Lê Lợi viết “Bình Ngô đại cáo”. Tác phẩm không đơn giản chỉ là một bản tuyên bố chiến thắng. Nó khẳng định tư tưởng về một quốc gia độc lập, có lãnh thổ, văn hiến và chủ quyền riêng. Điều đáng nhớ ở Nguyễn Trãi là ông đã nhìn cuộc chiến vượt ra khỏi những trận đánh. Đằng sau một cuộc kháng chiến luôn là câu hỏi: Sau chiến thắng, đất nước sẽ được xây dựng như thế nào? Nguyễn Trãi đã dành cả tài năng của mình để trả lời câu hỏi ấy. Vì vậy, ông không chỉ được nhớ đến như một người cầm bút giữa chiến tranh. Ông là người đã dùng ngòi bút như một vũ khí.