NGUYỄN TRÃI VÀ OAN ÁN LỆ CHI VIÊN

Nỗi oan của Nguyễn Trãi và vợ ông — Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ — trong vụ án Lệ Chi Viên (1442) là một trong những thảm kịch chấn động và đau đớn nhất lịch sử phong kiến Việt Nam.

Tháng 7 năm Nhâm Tuất (1442), Vua Lê Thái Tông (20 tuổi) đi tuần du ở miền Đông Bắc. Sau khi ghé thăm Nguyễn Trãi tại Côn Sơn, nhà vua nghỉ lại tại hành cung Lệ Chi Viên (trại Vải, nay thuộc Gia Bình, Bắc Ninh). Đêm ngày 27 tháng 7 âm lịch năm 1442, vua bất ngờ qua đời khi bên cạnh chỉ có Nguyễn Thị Lộ (vợ lẽ Nguyễn Trãi, lúc đó đang giữ chức Lễ nghi học sĩ vào hầu vua). Theo các nghiên cứu lịch sử hiện đại, nhiều khả năng nhà vua tử vong đột ngột vì bệnh lý cấp tính (sốt cao, đột quỵ) sau một hành trình di chuyển kéo dài. Nhà vua còn quá trẻ lại chết thốt nhiên, triều đình rúng động. Các thế lực nắm quyền lúc bấy giờ lập tức quy kết Nguyễn Thị Lộ đã "đầu độc" hoặc "dùng ngải ám hại" vua. Nguyễn Trãi bị khép tội mưu phản, mưu sát quân vương (tội "khi quân, thí nghịch"). Chỉ vài ngày sau, triều đình tuyên án tru di tam tộc (giết cả ba họ: họ cha, họ mẹ, họ vợ của Nguyễn Trãi). Thảm án này khiến hơn một trăm người vô tội bị tàn sát và toàn bộ di sản văn thơ của ông bị tịch thu, tiêu hủy.

Nỗi oan ngút trời kéo dài suốt 22 năm. Đến năm 1464, khi Vua Lê Thánh Tông vững vàng trên ngai vàng, ông đã chính thức xuống chiếu minh oan cho Nguyễn Trãi. Vua khẳng định Nguyễn Trãi hoàn toàn vô tội, cho tìm lại người con trai may mắn sống sót (Nguyễn Anh Vũ) để ban chức quan, đồng thời ca ngợi: "Tấm lòng Ức Trai sáng như ngôi sao Khuê".