Nguyễn Tri Phương (1800–1873) – Vị Tổng đốc tuẫn tiết vì Hà Nội

Nguyễn Tri Phương (1800–1873) là một danh tướng, đại thần tiêu biểu của triều Nguyễn, người đã dành trọn cuộc đời để bảo vệ đất nước trước sự xâm lược của thực dân Pháp. Ông từng giữ cương vị Tổng chỉ huy quân đội triều đình trong các mặt trận quan trọng ở Đà Nẵng (1858), Gia Định (1861) và đặc biệt là Hà Nội (1873).

Năm 1873, thực dân Pháp cử đại úy Francis Garnier đem quân tấn công thành Hà Nội. Mặc dù lực lượng của triều đình đông hơn, nhưng vũ khí lạc hậu và khả năng tác chiến còn nhiều hạn chế, trong khi quân Pháp được trang bị hiện đại với pháo thuyền và hỏa lực mạnh. Trước những yêu sách nhằm buộc phải đầu hàng, Nguyễn Tri Phương kiên quyết bác bỏ và quyết tâm cùng quân sĩ chiến đấu đến cùng để bảo vệ thành Hà Nội.

Rạng sáng ngày 20/11/1873, quân Pháp bất ngờ mở cuộc tấn công. Sau hơn một giờ giao chiến quyết liệt, thành Hà Nội thất thủ. Trong trận chiến ấy, con trai của ông là Phò mã Nguyễn Lâm đã anh dũng hy sinh khi bảo vệ thành, còn Nguyễn Tri Phương bị thương nặng và rơi vào tay quân Pháp.

Biết rõ uy tín và ảnh hưởng của Nguyễn Tri Phương, quân Pháp tìm mọi cách chữa trị và dụ dỗ ông quy thuận. Tuy nhiên, ông đã kiên quyết từ chối, tuyệt thực để giữ trọn khí tiết của một người yêu nước. Trước quân thù, ông để lại lời nói bất hủ:

«"Bây giờ nếu ta chỉ lây lất mà sống, sao bằng thung dung chết về việc nghĩa."»

Sau nhiều ngày tuyệt thực, Nguyễn Tri Phương qua đời, để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong nhân dân. Sự hy sinh của ông đã khơi dậy tinh thần yêu nước, cổ vũ nhân dân tiếp tục đứng lên chống thực dân Pháp. Chỉ một năm sau, quân Pháp phải chịu thất bại nặng nề trong trận Cầu Giấy, nơi Francis Garnier bị tiêu diệt, buộc Pháp phải ký Hiệp ước năm 1874, trao trả thành Hà Nội và nhiều tỉnh Bắc Kỳ cho triều Nguyễn.

Nguyễn Tri Phương là biểu tượng sáng ngời của lòng trung quân, ái quốc và tinh thần bất khuất trước ngoại xâm. Cuộc đời và sự hy sinh của ông đã trở thành tấm gương lớn về ý chí kiên cường, lòng trung nghĩa và đức hy sinh vì độc lập dân tộc. Để ghi nhớ công lao của ông, nhân dân Hà Nội đã lập đền thờ, đặt tên đường Nguyễn Tri Phương và đời đời tưởng nhớ vị Tổng đốc đã chọn cái chết để giữ trọn khí tiết của một người con đất Việt.