Nguyễn Tri Phương - đại danh thần Việt Nam thời nhà Nguyễn -
Đà Nẵng không chỉ nổi tiếng là thành phố biển năng động mà còn là vùng đất mang đậm dấu ấn lịch sử. Trải qua nhiều thế kỷ, nơi đây đã gắn liền với những nhân vật kiệt xuất, góp phần định hình và bảo vệ Tổ quốc. Một trong những vị anh hùng phải kể đến là Nguyễn Tri Phương (1800 – 1873). Ông tên thật là Nguyễn Văn Chương, là một trong những danh tướng kiệt xuất của triều Nguyễn và là nhân vật tiêu biểu trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam thế kỷ XIX. Cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn liền với nhiều sự kiện quan trọng, đặc biệt là cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tại Đà Nẵng năm 1858 – trận chiến mở đầu cho giai đoạn lịch sử cận đại đầy biến động.
Nguyễn Tri Phương sinh tại làng Chánh Lộc, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế trong một gia đình nông dân cần cù. Không đi lên từ con đường khoa cử truyền thống, ông được triều đình trọng dụng nhờ tài năng quân sự, tư duy tổ chức và tinh thần trách nhiệm cao. Trong quá trình làm quan, ông đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng và trở thành một trong những đại thần có ảnh hưởng lớn dưới triều vua Tự Đức.
Dấu ấn nổi bật nhất trong sự nghiệp của Nguyễn Tri Phương là vai trò của ông trong trận phòng thủ Đà Nẵng năm 1858. Khi liên quân Pháp – Tây Ban Nha nổ súng tấn công vào bán đảo Sơn Trà, triều đình đã cử ông vào Đà Nẵng để tổ chức phòng thủ. Tại đây, Nguyễn Tri Phương cho củng cố thành Điện Hải, đắp thêm các đồn lũy ở Liên Trì, Hòa Vang và áp dụng chiến lược “vây lấn, bức hãm” nhằm hạn chế ưu thế hỏa lực của quân Pháp. Nhờ hệ thống phòng thủ được tính toán chặt chẽ và tinh thần chiến đấu của quân dân địa phương, ông đã chỉ huy cầm chân liên quân Pháp – Tây Ban Nha suốt nhiều tháng, làm thất bại kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” của đối phương. Trận chiến tại Đà Nẵng trở thành biểu tượng cho tinh thần quả cảm và ý chí bảo vệ lãnh thổ của người Việt trong những ngày đầu chống thực dân xâm lược.
Sau khi rời Đà Nẵng, Nguyễn Tri Phương tiếp tục tham gia nhiều chiến dịch ở Nam Bộ và được giao trọng trách trấn giữ Hà Nội trong những năm cuối đời. Năm 1873, khi quân Pháp do Francis Garnier chỉ huy tấn công thành Hà Nội, ông kiên quyết chỉ huy chống giữ. Sau trận giao tranh ác liệt, ông bị thương nặng và rơi vào tay giặc. Dù được điều trị và dụ dỗ hợp tác, Nguyễn Tri Phương kiên quyết giữ khí tiết, tuyệt thực cho đến khi qua đời. Cái chết của ông được xem là minh chứng cho tinh thần trung quân, yêu nước và lòng tự trọng của một vị danh tướng.
Đóng góp của Nguyễn Tri Phương không chỉ nằm ở những chiến công quân sự mà còn ở tấm gương đạo đức và bản lĩnh kiên cường. Ông là đại diện tiêu biểu cho tinh thần chiến đấu chống ngoại xâm buổi đầu, thể hiện ý chí độc lập mạnh mẽ của dân tộc. Tên tuổi Nguyễn Tri Phương được lưu giữ trong nhiều di tích, tên đường, sách giáo khoa và công trình lịch sử trên khắp cả nước, trở thành biểu tượng của lòng trung nghĩa và sự tận tụy với đất nước.
Có thể nói, Nguyễn Tri Phương là một nhân vật lịch sử có tầm ảnh hưởng sâu rộng, góp phần quan trọng trong cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc thế kỷ XIX. Cuộc đời ông để lại bài học quý báu về trách nhiệm, lòng dũng cảm và tinh thần bất khuất – những giá trị luôn được trân trọng trong dòng chảy lịch sử dân tộc Việt Nam.
