NGUYỄN TRI PHƯƠNG – KHÍ PHÁCH NGƯỜI TƯỚNG GIÀ TRƯỚC GIỜ PHÚT THÀNH HÀ NỘI THẤT THỦ

NGUYỄN TRI PHƯƠNG – KHÍ PHÁCH NGƯỜI TƯỚNG GIÀ TRƯỚC GIỜ PHÚT THÀNH HÀ NỘI THẤT THỦ

Có những con người được lịch sử ghi nhớ không chỉ bởi những chiến công, mà còn bởi lòng kiên trung khi đứng trước thử thách lớn nhất của cuộc đời. Nguyễn Tri Phương là một trong những con người như thế.

Từ người con quê hương đến vị tướng của triều đình

Nguyễn Tri Phương (1800–1873), tên thật là Nguyễn Văn Chương, sinh tại làng Đường Long, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên, nay thuộc thành phố Huế. Xuất thân trong một gia đình làm nông và nghề mộc, ông không đi lên từ con đường khoa bảng mà từng bước tạo dựng sự nghiệp bằng năng lực và ý chí của mình.

Dưới các triều vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức, Nguyễn Tri Phương lần lượt đảm nhận nhiều chức vụ quan trọng. Ông từng tham gia công việc quản lý hành chính, tổ chức khai hoang và giữ những trọng trách quân sự. Những năm tháng ấy đã đưa ông trở thành một vị đại thần có nhiều kinh nghiệm trong việc điều hành và tổ chức phòng thủ.

Nhưng dấu ấn lớn nhất trong cuộc đời ông gắn liền với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược vào thế kỷ XIX.

Những năm tháng chống quân xâm lược

Năm 1858, liên quân Pháp – Tây Ban Nha nổ súng tấn công Đà Nẵng, mở đầu cuộc xâm lược Việt Nam. Trước tình hình đó, triều đình nhà Nguyễn giao Nguyễn Tri Phương trực tiếp chỉ huy việc chống giặc tại mặt trận này.

Thay vì chỉ dựa vào những cuộc đối đầu trực diện, ông tổ chức phòng thủ, bao vây và tìm cách hạn chế khả năng tiến công của đối phương. Cuộc kháng cự kéo dài khiến quân Pháp gặp nhiều khó khăn, buộc chúng phải chuyển hướng tấn công vào Gia Định đầu năm 1859.

Đến năm 1860, Nguyễn Tri Phương tiếp tục được giao trọng trách chỉ huy quân đội ở Gia Định. Tại đây, ông tổ chức xây dựng đại đồn Chí Hòa nhằm ngăn chặn bước tiến của quân Pháp. Tuy nhiên, trước ưu thế về vũ khí và hỏa lực của đối phương, đại đồn thất thủ vào năm 1861. Nguyễn Tri Phương bị thương, còn tình hình chiến sự ngày càng bất lợi cho triều đình.

Dẫu trải qua những thất bại và mất mát, ông vẫn tiếp tục được giao những nhiệm vụ quan trọng. Cuộc đời ông từ đó gắn với những mặt trận liên tiếp, nơi vận mệnh đất nước phải đối diện với sức ép ngày càng lớn từ thực dân Pháp.

Thành Hà Nội và thử thách cuối cùng

Năm 1873, thực dân Pháp đưa quân ra Bắc Kỳ, lấy những tranh chấp liên quan đến hoạt động của thương nhân Jean Dupuis làm cớ để can thiệp sâu hơn vào công việc của triều đình nhà Nguyễn. Nguyễn Tri Phương được giao trọng trách bảo vệ Hà Nội trong bối cảnh tình hình ngày càng căng thẳng.

Ông hiểu rằng thành Hà Nội không chỉ là một công trình phòng thủ mà còn giữ vị trí quan trọng đối với việc bảo vệ vùng đất phía Bắc. Trước những yêu sách của phía Pháp, ông không chấp nhận giao thành và tổ chức lực lượng chuẩn bị chiến đấu.

Sáng ngày 20 tháng 11 năm 1873, quân Pháp dưới sự chỉ huy của Francis Garnier bất ngờ tiến công thành Hà Nội. Trước hỏa lực mạnh của đối phương, quân phòng thủ phải chiến đấu trong tình thế bất lợi. Nguyễn Tri Phương trực tiếp chỉ huy chống trả và bị thương nặng trong trận chiến. Thành Hà Nội cuối cùng thất thủ, còn ông rơi vào tay quân Pháp.

Đó là bước ngoặt đau đớn trong cuộc đời vị tướng đã nhiều năm đứng ở tuyến đầu chống quân xâm lược. Thành trì mà ông có trách nhiệm bảo vệ đã mất, người thân của ông cũng chịu tổn thất trong trận chiến. Nhưng sự thất thủ của thành Hà Nội không đồng nghĩa với việc ý chí của người chỉ huy đã bị khuất phục.

Theo các tư liệu lịch sử, phía Pháp tìm cách cứu chữa cho Nguyễn Tri Phương, nhưng ông từ chối hợp tác. Dù bị thương nặng, ông vẫn giữ thái độ kiên quyết, không chấp nhận sống trong sự khuất phục trước đối phương. Sau gần một tháng tuyệt thực, ông qua đời ngày 20 tháng 12 năm 1873.

Nguyễn Tri Phương ra đi ở tuổi 73, khép lại cuộc đời gắn liền với nhiều biến động của đất nước. Sự thất thủ của thành Hà Nội là một tổn thất lớn, nhưng thái độ của ông trong những ngày cuối đời đã trở thành biểu tượng về lòng trung kiên và tinh thần không khuất phục trước ngoại bang.

Dấu ấn còn lại với hậu thế

Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Tri Phương, chúng ta không chỉ thấy hình ảnh một vị tướng từng chỉ huy quân đội chống Pháp tại Đà Nẵng, Gia Định và Hà Nội, mà còn thấy một con người đã dành phần lớn cuộc đời mình cho những nhiệm vụ gắn với vận mệnh đất nước.

Lịch sử cũng cần được nhìn nhận một cách đầy đủ: những nỗ lực của ông diễn ra trong hoàn cảnh triều đình nhà Nguyễn gặp nhiều hạn chế về tổ chức và vũ khí, trong khi quân Pháp có ưu thế quân sự đáng kể. Những thất bại trên chiến trường là sự thật không thể phủ nhận. Tuy nhiên, chính trong hoàn cảnh khó khăn ấy, sự kiên quyết của Nguyễn Tri Phương vẫn để lại một dấu ấn đáng suy ngẫm.

Ngày nay, khi tìm hiểu về ông, thế hệ trẻ có thể nhận ra giá trị của lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và sự kiên định trước thử thách. Yêu nước không chỉ là tự hào về những chiến thắng, mà còn là biết trân trọng những con người đã nỗ lực bảo vệ quê hương trong những thời khắc khó khăn nhất.

Nguyễn Tri Phương đã khép lại cuộc đời mình vào cuối năm 1873, nhưng câu chuyện về ông vẫn nhắc nhở chúng ta rằng: giá trị của một con người không chỉ nằm ở kết quả cuối cùng, mà còn thể hiện trong cách người ấy đối diện với trách nhiệm và lựa chọn của mình trước lịch sử.

Người xưa đã đi qua, nhưng khí phách và những bài học từ lịch sử vẫn còn đó. Tìm hiểu câu chuyện Nguyễn Tri Phương cũng là cách để thế hệ hôm nay hiểu hơn về những mất mát, nỗ lực và khát vọng giữ gìn non sông của cha ông.