Nguyễn Tri Phương trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

Nguyễn Tri Phương (1800–1873) là một võ quan triều Nguyễn, giữ nhiều chức vụ quan trọng trong giai đoạn Việt Nam đối mặt với cuộc xâm lược của thực dân Pháp ở thế kỷ XIX. Ông tham gia chỉ huy quân đội triều đình trong nhiều chiến dịch phòng thủ quan trọng, đặc biệt tại Đà Nẵng, Gia Định và Hà Nội.

Năm 1858, khi liên quân Pháp – Tây Ban Nha mở cuộc tấn công vào Đà Nẵng, Nguyễn Tri Phương được triều đình giao nhiệm vụ tổ chức phòng thủ khu vực Quảng Nam – Đà Nẵng. Trước ưu thế về hỏa lực và trang bị của đối phương, ông triển khai hệ thống đồn lũy ven biển và chỉ đạo thực hiện chiến thuật “vườn không nhà trống”, nhằm hạn chế khả năng tiếp tế và tiến công của liên quân. Cuộc đối đầu kéo dài nhiều tháng khiến quân Pháp không đạt được mục tiêu chiếm đóng nhanh chóng và buộc phải rút khỏi Đà Nẵng vào năm 1859 để chuyển hướng tấn công vào Gia Định.

Sau sự kiện Đà Nẵng, Nguyễn Tri Phương tiếp tục tham gia chỉ huy phòng thủ tại Gia Định trong những năm đầu thập niên 1860. Đến năm 1873, khi quân Pháp tiến đánh Bắc Kỳ, ông được cử làm Tổng chỉ huy bảo vệ thành Hà Nội. Trong trận giao tranh với quân Pháp, Nguyễn Tri Phương bị thương nặng và bị bắt. Ông từ chối hợp tác với đối phương và qua đời không lâu sau đó.

Hoạt động quân sự của Nguyễn Tri Phương diễn ra trong bối cảnh triều đình nhà Nguyễn gặp nhiều khó khăn về kinh tế, quân sự và đối ngoại. Những chiến dịch do ông chỉ huy phản ánh nỗ lực của nhà Nguyễn trong việc tổ chức phòng thủ trước sự xâm lược của các nước phương Tây, đồng thời cho thấy đặc điểm của cuộc kháng chiến giai đoạn đầu: phòng thủ là chủ yếu, dựa vào hệ thống đồn lũy và chiến tranh cầm cự.

Nguyễn Tri Phương là một trong những nhân vật tiêu biểu của lịch sử Việt Nam thế kỷ XIX, gắn liền với các sự kiện quân sự quan trọng trong thời kỳ đầu chống thực dân Pháp, góp phần phản ánh bối cảnh và diễn biến của một giai đoạn lịch sử nhiều biến động.