Nguyễn Tri Phương và tinh thần tử tiết tại thành Hà Nội (Năm 1873)

Trong chiều dài lịch sử chống ngoại xâm thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp bắt đầu mở rộng cuộc xâm lược ra Bắc Kỳ, sự hy sinh lẫm liệt của danh tướng Nguyễn Tri Phương tại thành Hà Nội năm 1873 đã trở thành một biểu tượng bất tử. Tinh thần kiên trung, thà chết chứ không chịu khuất phục trước kẻ thù của ông là tấm gương sáng ngời cho khí tiết sĩ phu và lòng yêu nước nồng nàn của dân tộc Việt Nam.

Tháng 11 năm 1873, lấy cớ giải quyết tranh chấp thương mại, đại úy thực dân Pháp Francis Garnier dẫn quân ra Bắc Kỳ. Dù đang trong quá trình thương thuyết, Pháp bất ngờ giở trò phản trắc, nổ súng tiến công thành Hà Nội vào sáng sớm ngày 20 tháng 11 năm 1873. Khi đó, danh tướng Nguyễn Tri Phương được triều đình nhà Nguyễn giao trách nhiệm Khâm sai tổng đốc quân vụ Bắc Kỳ, trực tiếp chỉ huy việc phòng thủ giữ thành.

Dù tuổi đã ngoài 70, sức lực đã suy giảm nhưng trước làn đạn pháo dữ dội của kẻ thù, Nguyễn Tri Phương vẫn dũng cảm trực tiếp lên cửa Bắc chỉ huy quân sĩ xông xáo chống trả quyết liệt. Trong lúc trận chiến diễn ra gay go nhất, con trai ông là Phụ đạo đại thần Nguyễn Lâm trúng đạn hy sinh tại chỗ, còn bản thân ông cũng bị đạn pháo địch bắn trúng gãy vùng bụng, thương tích vô cùng nặng nề. Do lực lượng chênh lệch và hỏa lực địch quá mạnh, thành Hà Nội thất thủ, Nguyễn Tri Phương rơi vào tay quân Pháp.

Biết ông là đại tướng uy tín bậc nhất của triều đình, Francis Garnier cùng các bác sĩ Pháp tìm mọi cách cứu chữa vết thương, dùng nhiều mỹ từ dụ dỗ nhằm biến ông thành công cụ phục vụ cho chính sách đô hộ. Tuy nhiên, trước mọi lời ngon ngọt và sự săn sóc của kẻ thù, ông tuốt kiếm khinh bỉ và kiên quyết từ chối mọi sự chữa trị. Ông tự tay giật băng gạc, tuyệt ăn tuyệt uống suốt nhiều ngày liền và để lại câu nói nổi tiếng đầy khí tiết: "Bây giờ nếu tôi chỉ ráng sức kéo dài sự sống, sao bằng chết vì nghĩa!". Ngày 22 tháng 12 năm 1873, danh tướng Nguyễn Tri Phương trút hơi thở cuối cùng, giữ trọn tấm lòng trung liệt với quê hương, đất nước.

Tấm gương tuẫn tiết của Nguyễn Tri Phương cùng con trai Nguyễn Lâm không chỉ ghi dấu một trang sử bi hùng trong cuộc chiến bảo vệ Hà Nội, mà còn trở thành ngọn đuốc soi đường cho tinh thần bất khuất của nhân dân ta. Khí tiết thà chết trong vinh chứ không sống trong nhục của ông đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho các thế hệ sĩ phu và nhân dân tiếp tục đứng lên chống thực dân Pháp suốt những thập kỷ sau đó.