NGUYỄN TRÍ VIỆT (1930 - 2008), NGƯỜI BẾN TRE DUY NHẤT THAM GIA CHIẾN DỊCH ĐIỆN BIÊN PHỦ

Ông tên thật Bùi Văn Lẹ, sinh ngày 12/11/1930, tại làng Phú Thuận, quận An Hóa, tỉnh Mỹ Tho (nay là xã Phú Thuận, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre), trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Lúc còn nhỏ, Việt rất thông minh và lanh lẹ. Khi còn học ở Đông Tây học hiệu tại An Hóa, nhờ được một người thầy có tinh thần yêu nước dạy dỗ nên Việt sớm giác ngộ cách mạng. Giữa lúc khí thế Cách mạng tháng Tám 1945 đang sôi sục, cậu học sinh 15 tuổi Bùi Văn Lẹ đang học năm thứ ba bậc Thành chung tại Mỹ Tho, đã “xếp bút nghiên" gia nhập bộ đội tỉnh Bến Tre, làm cán bộ trình sát. Sau chuyến vượt biển lịch sử ra Hà Nội, Nguyễn Trí Việt vinh dự được gặp Bác Hồ. Ông được bổ sung vào đơn vị chủ lực, tham gia nhiều chiến dịch lớn ở Bắc Bộ.

Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Nguyễn Trí Việt được chuyển đến làm liên lạc trong một đơn vị thuộc cơ quan tác chiến Bộ Tham mưu. Sau thời gian công tác ở đây, Nguyễn Trí Việt được đưa đi học Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn. Đầu năm 1949, sau khi tốt nghiệp khóa 4 đào tạo sĩ quan, ông được điều về làm chính trị viên đại đội, thuộc Huyện đội Kim Anh (tỉnh Vĩnh Phúc).

Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, Nguyễn Trí Việt giữ nhiệm vụ Chính trị viên Đại đội xung kích 245, thuộc Tiểu đoàn 11 (mang tên Tiểu đoàn Phủ Thông) thuộc Đại đoàn 312. Đêm 14/3/1954, Tiểu đoàn đã tham gia đánh vào một trong ba cụm cứ điểm Him Lam. Đây là trận đánh mở màn chiến dịch Điện Biên Phủ, vô cùng ác liệt. Sau hơn nửa giờ, các loại pháo của ta trút bão lửa xuống cứ điểm Him Lam. Đúng 18 giờ 15 phút, đại đội được lệnh vượt qua cầu ngầm sông Nậm Rốm, do một đơn vị công binh bắc từ mấy ngày trước. Từ đây, Đại đội 245 phải băng qua một con hào mới đào đêm trước để đến một bãi trống, tiếp cận hàng rào cứ điểm, trong mưa đạn pháo của địch từ Mường Thanh bắn sang chi viện. Hơn 3 giờ chiến đấu vô cùng cam go, ác liệt và anh dũng, Đại đội 245 cùng Tiểu đoàn 11 và các đơn vị bạn đã làm chủ cứ điểm Him Lam, xóa số toàn bộ tiểu đoàn thiện chiến gồm 750 tên địch đang trấn giữ. Sáng hôm sau, ta đánh tan tác bọn phản kích và còn cho chúng đến nhận thương binh và xác địch chết tại đây. Tham gia tác chiến suốt chiến dịch Điện Biên Phủ và cuối cùng là trận đánh chiếm sân bay Mường Thanh, đang bị cơn sốt rét rừng hành hạ, được chỉ huy tiểu đoàn cho phép nghỉ, nhưng Nguyễn Trí Việt đã xin ở lại, sát cánh cùng đồng đội dũng cảm, mưu trí dùng súng bazoka bắn cháy 2 xe tăng địch. Nhờ thành tích xuất sắc này, Đại đội 245 được Bộ Chỉ huy Mặt trận quyết định khen thưởng Huân chương Quân công hạng Ba. Chiến sĩ bắn hạ xe tăng được thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhất và Nguyễn Trí Việt được thưởng Huân chương Chiến công hạng Ba tại mặt trận. Đồng thời, cấp trên và đồng đội tuyên dương anh là Người hùng Điện Biên.

Sau chiến thắng lừng lẫy Điện Biên Phủ, Nguyễn Trí Việt phục vụ trong quân ngũ một thời gian rồi vì lý do sức khỏe đã xuất ngũ, chuyển ngành. Ông được cử đi học văn hóa, tốt nghiệp đạo diễn truyền hình OIJ. Năm 1966, cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ của cả nước đang cực kỳ sôi động, ác liệt nhất, Mỹ ồ ạt đổ quân viễn chinh vào chiến trường miền Nam, Nguyễn Trí Việt đã tình nguyện về quê hương miền Nam chiến đấu. Ông vào chiến trường, công tác ở Xưởng phim Giải phóng miền Đông Nam Bộ và Đài Phát thanh Giải phóng.

Mùa Xuân 1975, giữa lúc cả nước đang nức lòng trước những chiến công dồn dập của quân dân ta trong chiến dịch Hồ Chí Minh, Đài Phát thanh Giải phóng đã phát nhiều lần bài ký "Hành trình mùa Xuân" của ông như một hành khúc thôi thúc đoàn quân thần tốc xông lên giành toàn thắng.

Sau giải phóng, tháng 8/1975, Nguyễn Trí Việt nhận nhiệm vụ ở Đài Truyền hình thành phố Hồ Chí Minh. Đầu năm 1982, ông chuyển về làm biên tập, biên dịch phim ở Hãng phim Giải Phóng. Ông là tác giả kịch bản phim "Cô Nhíp", vốn nguyên mẫu là hình tượng người thật của nữ Biệt động Sài Gòn Nguyễn Thị Trung Kiên. Tác phẩm đạt giải Bông Sen bạc tại Liên hoan phim Thanh niên sinh viên thế giới ở Bình Nhưỡng. Ngoài "Cô Nhíp", ông là tác giả kịch bản của 13 phim tài liệu khác như: "Thăm trường Bắc Lý", "Miền Bắc sẵn sàng chiến đấu”, “Bến Tre những đảo dừa xanh", "Tiền Giang nhìn về tương lai", "Trở lại Điện Biên",... Trong đó, phim “Trên tầm cao cây xanh" cũng đạt giải Bông Sen bạc.

Biết Nguyễn Trí Việt là người Bến Tre duy nhất tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ, là chứng nhân, đồng thời là niềm tự hào của Bến Tre, mỗi khi có những lễ hội lớn, tỉnh đều trân trọng mời ông về dự, vừa tôn vinh ông, vừa giáo dục truyền thống quê hương cho các thế hệ. Nhân dịp kỷ niệm 55 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (2009), Bến Tre đã lên danh sách mời ông về giao lưu, khi liên lạc lại mới biết ông đã ra đi vĩnh viễn ngày 25/11/2008 tại thành phố Hồ Chí Minh.

Tự hào về người con duy nhất của quê hương xứ Dừa - Nguyễn Trí Việt, đã góp mặt cùng cả nước làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ lịch sử "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu", đầu năm 2003, tỉnh Bến Tre đã đặt tên ông cho một ngôi trường - Trường Tiểu học Nguyễn Trí Việt, tại xã Phú Thuận, huyện Bình Đại, quê hương nơi sinh ra ông.