Nguyễn Trọng Căn

Dù đã hơn ba thập kỷ trôi qua, nhưng với ông Nguyễn Trọng Căn, những ký ức về những năm tháng bị giam cầm tại nhà lao Phú Quốc vẫn vẹn nguyên như mới hôm qua. Đó là ký ức về đồng đội, về những trận đòn tra tấn dã man, và cả những cuộc đấu trí sinh tử giữa người chiến sĩ cách mạng và kẻ thù.

Năm 23 tuổi, khi tuổi đời còn rất trẻ, ông đã rời quê hương Vĩnh Thịnh (Vĩnh Tường), chia tay người vợ trẻ cùng hai con thơ để lên đường tham gia kháng chiến tại chiến trường Quảng Trị. Đó là quyết định đầy dũng cảm của một người con yêu nước, sẵn sàng gác lại hạnh phúc riêng vì độc lập dân tộc.

Trong một trận tập kích vào quận Hải Lăng, ông cùng đồng đội bị thương nặng và rơi vào tay địch. Sau khi bị tra khảo bằng đủ mọi cực hình, từ đánh đập, tra tấn đến dụ dỗ, mua chuộc nhưng không khai thác được thông tin, chúng đã chuyển ông qua nhiều nhà tù khác nhau. Đến tháng 2 năm 1968, ông bị đưa ra nhà tù Cây Dừa, Phú Quốc – nơi được mệnh danh là “địa ngục trần gian”.

Tại đây, ông phải chứng kiến và chịu đựng những hình thức tra tấn tàn bạo đến mức không thể tưởng tượng: đục răng, đục chân, thậm chí đục cả sọ đầu, roi quất đến tóe máu… Có những lúc, ông đã nghĩ đến cái chết để giải thoát. Nhưng rồi ông tự nhủ: nếu chết như vậy là vô nghĩa, là có lỗi với Tổ quốc. Chính ý nghĩ ấy đã giúp ông vượt qua tất cả, quyết tâm sống để tiếp tục đấu tranh ngay trong lòng nhà tù.

Giai đoạn từ năm 1969 đến 1972 là thời kỳ đấu tranh ác liệt nhất của tù binh tại Phú Quốc. Trước sự đàn áp tàn bạo của địch, các chiến sĩ cách mạng vẫn kiên cường đứng lên đấu tranh đòi quyền sống, đòi đối xử theo đúng quy định đối với tù binh chiến tranh.

Với tinh thần gan dạ và bản lĩnh vững vàng, ông Nguyễn Trọng Căn được tín nhiệm bầu làm Bí thư chi bộ nhà lao A3. Trên cương vị đó, ông đã cùng tổ chức Đảng trong tù lãnh đạo nhiều cuộc đấu tranh quyết liệt, buộc kẻ thù phải chùn tay.

Ông nhớ lại một sự kiện vào cuối năm 1972: khi bọn cai ngục siết chặt chế độ sinh hoạt và bắt giam biệt lập một số chiến sĩ, Đảng ủy trong tù đã quyết định tổ chức đấu tranh đòi thả người. Khi yêu cầu không được chấp nhận, một chiến sĩ tên Bùi Nga Sơn đã có hành động vô cùng dũng cảm – tự rạch bụng để phản đối. Hành động ấy khiến kẻ thù khiếp sợ, nhưng chúng vẫn ngoan cố không nhượng bộ.

Trước tình hình đó, Đảng ủy đã phát động toàn bộ hơn 40.000 tù binh ở 12 phân khu đồng loạt tuyệt thực. Trong suốt 9 ngày liền, các chiến sĩ nằm bất động, không ăn, không nao núng. Cuối cùng, trước ý chí kiên cường ấy, kẻ thù buộc phải nhượng bộ và thả người vô điều kiện.

Những cuộc đấu tranh như vậy đã chứng minh vai trò to lớn của tổ chức Đảng trong tù. Nhờ có sự lãnh đạo đúng đắn, các hoạt động đấu tranh của tù binh luôn có mục tiêu rõ ràng, có chiến lược cụ thể, không bị phân tán, và đạt hiệu quả cao.