Nguyễn Trọng Thành

Bữa cơm còn dang dở

Có người hỏi bác Hoàng Văn Lợi rằng:

"Điều gì khiến bác nhớ nhất trong những năm tháng chiến tranh?"

Mọi người nghĩ bác sẽ kể về những trận đánh ác liệt hay những chiến công oanh liệt.

Nhưng bác chỉ mỉm cười:

"Bác nhớ nhất... một bữa cơm."

Cả hội trường ngạc nhiên.

Bác kể, mùa xuân năm 1973, đơn vị của bác hành quân qua một vùng quê nghèo. Sau nhiều ngày băng rừng, lương thực gần như cạn kiệt. Anh em ai cũng đói, nhưng vẫn phải giữ bí mật, không được nổi lửa.

Đến chiều, đơn vị được một gia đình nông dân đưa vào trú tạm trong căn nhà tranh nhỏ.

Chủ nhà là bà Nguyễn Thị Mão, khoảng năm mươi tuổi, sống cùng cô con gái tên Lan, lúc ấy mới mười sáu tuổi.

Nhìn những người lính gầy gò, quần áo sờn rách, bà Mão chỉ nói một câu:

"Các con ngồi nghỉ, để mẹ lo."

Ít phút sau, trên mâm chỉ có nồi cơm độn khoai, một đĩa rau luộc và bát muối lạc.

Bà cứ gắp thức ăn cho bộ đội, còn mình và con gái chỉ ngồi nhìn.

Bác Lợi biết trong nhà chẳng còn gì nên xin nhường phần.

Nhưng bà Mão lắc đầu:

"Các con ăn đi. Các con còn phải đánh giặc."

Đúng lúc mọi người vừa cầm bát cơm thì ngoài đầu làng vang lên tiếng còi báo động.

Địch đang càn quét.

Không kịp ăn, cả đơn vị lập tức rời đi.

Bát cơm của bác vẫn còn nguyên.

Bà Mão dúi vào tay bác một nắm khoai luộc được bọc trong chiếc khăn cũ.

Bà nói rất nhanh:

"Đi đi các con! Đừng lo cho mẹ con tôi."

Đơn vị rút khỏi làng an toàn.

Nhiều năm sau, khi đất nước thống nhất, bác Hoàng Văn Lợi trở lại ngôi làng ấy.

Con đường đất năm xưa đã thành đường bê tông.

Nhưng căn nhà tranh không còn nữa.

Hỏi thăm mới biết, chỉ vài ngày sau khi đơn vị rời đi, bà Mão bị địch bắt vì nghi đã nuôi giấu bộ đội.

Bà bị tra khảo nhiều lần nhưng không khai một lời.

Sau chiến tranh, sức khỏe bà suy kiệt rồi qua đời.

Cô bé Lan ngày nào nay đã là một giáo viên nghỉ hưu.

Gặp bác Lợi, cô nhận ra ngay chiếc khăn cũ bác vẫn cẩn thận giữ.

Lan bật khóc:

"Đó là chiếc khăn mẹ tôi dùng để gói khoai cho các chú hôm ấy."

Bác Lợi lặng người.

Hơn năm mươi năm, chiếc khăn đã bạc màu.

Nhưng bác chưa từng giặt.

Bác bảo:

"Bác muốn giữ nguyên mùi của một thời gian khó."

Lan dẫn bác ra phía sau nhà.

Ở đó có một cây mít lớn.

Lan nói:

"Mẹ tôi trồng cây này sau ngày các chú đi. Mẹ bảo, nếu bộ đội còn sống, sau hòa bình nhất định sẽ có người quay lại."

Nghe đến đó, bác không cầm được nước mắt.

Bác đứng rất lâu dưới gốc cây.

Bác nói với chúng em:

"Chiến tranh không chỉ có người cầm súng. Có những người mẹ, người chị, người dân bình thường đã âm thầm hy sinh cả cuộc đời để bảo vệ cách mạng."

Kết thúc câu chuyện, bác nhẹ nhàng nâng chiếc khăn cũ lên và nói:

"Ngày ấy, chúng tôi chiến thắng không chỉ bằng lòng dũng cảm của người lính, mà còn bằng tình thương của Nhân dân."

Ngồi nghe câu chuyện, chúng em hiểu rằng hòa bình hôm nay được tạo nên từ sự đoàn kết của cả dân tộc.

Có những chiến công được ghi vào lịch sử.

Nhưng cũng có những bữa cơm còn dang dở, những nắm khoai đơn sơ và những người mẹ vô danh đã góp phần làm nên chiến thắng.

Đó mới chính là vẻ đẹp bình dị nhưng vĩ đại của một thời hoa lửa.