Nguyễn Trung Trực (1838–1868) – Người anh hùng dân chài áo vải của Nam Bộ

Nguyễn Trung Trực là một trong những anh hùng tiêu biểu của phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Bộ thế kỷ XIX. Ông sinh năm 1838, quê gốc tại làng Vĩnh Hội, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định. Sau khi gia đình vào Nam sinh sống, ông sớm tham gia tập hợp nghĩa quân đứng lên chống thực dân Pháp khi chúng xâm lược Nam Kỳ.

Tên tuổi Nguyễn Trung Trực gắn liền với chiến công vang dội đốt cháy tàu chiến L’Espérance trên sông Nhật Tảo năm 1861, gây tiếng vang lớn và làm nức lòng nhân dân cả nước. Sau đó, ông tiếp tục lãnh đạo nghĩa quân chiến đấu ở nhiều địa bàn miền Đông và miền Tây Nam Bộ, lập nhiều chiến công xuất sắc.

Năm 1868, Nguyễn Trung Trực chỉ huy nghĩa quân tập kích đồn Kiên Giang, tiêu diệt nhiều binh lính Pháp và tay sai, làm chủ đồn trong nhiều ngày, thu được nhiều vũ khí và đạn dược. Sau khi quân Pháp phản công với lực lượng mạnh, ông rút quân về Hòn Chông rồi ra đảo Phú Quốc để tiếp tục xây dựng căn cứ kháng chiến.

Tháng 9 năm 1868, Nguyễn Trung Trực bị quân Pháp bắt. Mặc dù bị dụ dỗ đầu hàng, ông vẫn kiên quyết giữ vững khí tiết. Trước khi bị xử chém tại chợ Rạch Giá ngày 27/10/1868, ông đã để lại câu nói bất hủ:

> "Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây."

Lời khẳng định đanh thép ấy đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, ý chí đấu tranh bất khuất và niềm tin mãnh liệt vào sức sống của dân tộc Việt Nam.

Sau khi ông hy sinh, triều đình nhà Nguyễn đã cho điều tra, xác minh công lao và ghi nhận ông là người "giữ nghĩa quyên thân", xứng đáng được tưởng nhớ. Ngày nay, Nguyễn Trung Trực được nhân dân cả nước tôn kính như một vị anh hùng dân tộc. Nhiều đền thờ, trường học và đường phố mang tên ông; lễ giỗ Nguyễn Trung Trực được tổ chức hằng năm từ ngày 26 đến 28 tháng 8 âm lịch, thể hiện lòng biết ơn đối với người anh hùng đã hiến trọn cuộc đời cho sự nghiệp chống ngoại xâm và bảo vệ Tổ quốc.