NGUYỄN TRUNG TRỰC

Trong trang sử kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược nửa sau thế kỷ XIX tại Nam Kỳ Lục tỉnh, người anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực là biểu tượng rực rỡ nhất của tinh thần yêu nước quật cường và chí khí nghĩa hiệp của nhân dân Nam Bộ. Hai chiến công vang dội đốt cháy tàu chiến Pháp trên sông Nhật Tảo và đánh úp đồn Kiên Giang cùng câu nói đanh thép trước pháp trường của ông đã đi vào lịch sử dân tộc như một bản hùng ca bất tử.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, Nguyễn Trung Trực (1838–1868) tên thật là Nguyễn Văn Lịch, thuở nhỏ gọi là Chơn, sinh tại xóm Nghề, thôn Bình Nhựt, tổng Cửu Cư Hạ, huyện Cửu An, phủ Tân An (nay thuộc huyện Bến Lức, tỉnh Long An) trong một gia đình chài lưới gốc Bình Định. Lớn lên bên dòng Vàm Cỏ Đông, ông nổi tiếng là người trung thực, giỏi võ nghệ và giàu lòng nghĩa khí.

Năm 1859, khi thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm thành Gia Định, Nguyễn Trung Trực lập tức chiêu mộ nông dân, ngư dân lập đội nghĩa binh tham gia kháng chiến dưới quyền Bình Tây Đại nguyên soái Trương Định. Trưa ngày 10 tháng 12 năm 1861, bằng mưu trí táo bạo giả làm đoàn thuyền buôn lúa đi xin giấy thông hành, ông trực tiếp chỉ huy 59 nghĩa quân bất ngờ áp sát, tiêu diệt lính gác và phóng hỏa đốt cháy rụi chiếc tiểu hạm L’Espérance (Hy Vọng) của hải quân Pháp đang neo đậu tại vàm sông Nhật Tảo, làm nức lòng quân dân cả nước và được triều đình Huế ban thưởng cùng câu thơ nổi tiếng của Huỳnh Mẫn Đạt: “Hỏa hồng Nhật Tảo oanh thiên địa / Kiếm bạt Kiên Giang khấp quỷ thần”.

Sau khi triều đình ký Hòa ước Nhâm Tuất (1862) cắt nhượng đất cho Pháp, Nguyễn Trung Trực kiên quyết không hạ vũ khí mà rút quân về lập căn cứ kháng chiến tại Hà Tiên và Rạch Giá. Rạng sáng ngày 16 tháng 6 năm 1868, ông bất ngờ chỉ huy nghĩa quân tấn công tiêu diệt gọn đồn Kiên Giang (Rạch Giá), diệt tên chủ tỉnh Pháp và 30 lính địch, làm chủ hoàn toàn tỉnh lỵ trong năm ngày liền trước khi rút ra đảo Phú Quốc tiếp tục chiến đấu.

Tháng 9 năm 1868, để cứu mẹ già và đồng bào trên đảo Phú Quốc khỏi sự tàn sát, bắt làm con tin của giặc Pháp, Nguyễn Trung Trực đã chấp nhận tự nộp mình cho địch. Dù thống đốc Pháp ở Sài Gòn dùng cả chức tước cao sang và tiền bạc để dụ dỗ quy hàng, ông kiên quyết khước từ và dõng dạc tuyên bố: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây!”. Ngày 27 tháng 10 năm 1868, thực dân Pháp đưa ông ra hành quyết tại chợ Rạch Giá khi ông mới 30 tuổi; nhân dân Kiên Giang và khắp miền Tây Nam Bộ đã lập đền thờ tôn kính ông như bậc thần linh hộ quốc.

Câu chuyện về Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực khắc họa trọn vẹn phẩm chất hào sảng, trọng nghĩa khinh tài và lòng trung hiếu vẹn toàn của người con vùng đất phương Nam. Lời thề “cỏ nước Nam” của ông mãi mãi là lời cảnh tỉnh đanh thép đối với mọi thế lực ngoại xâm và là ngọn lửa bồi đắp lòng tự tôn dân tộc cho thế hệ hôm nay.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

• Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chuyên mục “Nhân vật lịch sử”, tư liệu về Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực. https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/2003/nhan-vat-lich-su

• Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, tư liệu lịch sử kháng chiến chống Pháp tại Nam Kỳ thế kỷ XIX. https://www.baotanglichsutphcm.com.vn/