Nguyễn Trung Trực - Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây

Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực (1838–1868)

1. Thân thế và quê quán

·         Tên thật: Nguyễn Văn Lịch, tự là Chơn; ông còn được gọi là Quản Lịch.

·         Năm sinh: 1838.

·         Quê quán: Nguyên quán tại xóm Lưới, làng Vĩnh Hội, huyện Phù Cát, trấn Bình Định (nay là xã Cát Tiến, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định).

·         Quá trình di cư: Do thực dân Pháp đánh phá duyên hải miền Trung, gia đình ông phiêu bạt vào Nam, định cư tại Xóm Nghề (nay thuộc tỉnh Long An/Tây Ninh) và sống bằng nghề chài lưới.

2. Sự nghiệp chống Pháp

·         Khởi đầu: Khi Pháp xâm lược Nam Kỳ, ông phất cờ khởi nghĩa và tham gia dưới trướng của Bình Tây Đại nguyên soái Trương Định.

·         Chiến công đốt tàu Nhật Tảo (1861): Trận đánh vang dội nhất của ông là chỉ huy nghĩa quân cải trang làm thương gia, mật phục và đốt cháy tàu chiến L'Espérance (Nhật Tảo) của thực dân Pháp, tiêu diệt nhiều sĩ quan và lính địch.

·         Làm chủ đồn Kiên Giang (1868): Sau khi các tỉnh miền Đông thất thủ, ông chuyển địa bàn hoạt động xuống miền Tây. Đêm 16/6/1868, ông chỉ huy nghĩa quân bất ngờ tập kích đồn Kiên Giang (Rạch Giá), tiêu diệt toàn bộ lực lượng địch và làm chủ tình hình trong 5 ngày. Quân Pháp sau đó phản công dữ dội, ông phải rút quân ra đảo Phú Quốc để bảo toàn lực lượng.

3. Anh dũng hy sinh

·         Bị bắt: Do lực lượng chênh lệch, quân Pháp bao vây và bắt được ông. Người dân Nam Bộ thời đó đã vô cùng thương tiếc ông, có giai thoại kể lại cảnh "người chết cho dân, dân dệt chiếu tiễn người".

·         Tuẫn tiết: Ngày 27/10/1868, ông bị quân Pháp xử chém tại chợ Rạch Giá (nay thuộc thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang) khi mới 30 tuổi. Trước khi hành hình, ông đã lưu lại câu nói nổi tiếng đầy khí phách: "Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây".

·         4. Tôn vinh và Di sản

·         Sau khi ông hy sinh, người dân đã lập đền thờ tại Rạch Giá (nay là Đình thần Nguyễn Trung Trực) để tưởng nhớ.

·         Lễ hội Nguyễn Trung Trực được tổ chức long trọng hàng năm từ ngày 26 đến 28 tháng 8 âm lịch tại Rạch Giá. Lễ hội này đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thu hút hàng ngàn lượt người dân đến chiêm bái.