NGUYỄN TRUNG TRỰC: KHÍ PHÁCH QUẬT CƯỜNG, CHIẾN CÔNG OANH LIỆT VÀ SỰ QUẢ CẢM CHO ĐẾN TẬN NHỮNG GIÂY PHÚT CUỐI CÙNG

Trong biên niên sử chống ngoại xâm lẫy lừng của dân tộc Việt Nam, nửa cuối thế kỷ XIX là một giai đoạn vô cùng đau thương nhưng vô cùng bi tráng. Giữa lúc triều đình nhà Nguyễn nhu nhược, từng bước cắt đất cầu hòa và buông xuôi vũ khí, thì trên mảnh đất Nam Bộ sục sôi lửa đỏ, những người con ưu tú của nhân dân đã tự tay phất cờ khởi nghĩa, lấy máu xương và ý chí kiên cường để quyết chiến với quân xâm lược. Nổi bật lên như một tượng đài bất tử về tinh thần thà chết tự do còn hơn sống nô lệ chính là Nguyễn Trung Trực – vị thủ lĩnh nông dân kiệt xuất với những chiến công làm chấn động cả bộ máy thực dân Pháp và tấm gương quả cảm, hiên ngang cho đến tận giây phút cuối cùng trước pháp trường kẻ thù:

"Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam, thì mới hết người Nam đánh đuổi người Tây."

Theo các tài liệu lịch sử chính thống, hồ sơ nghiên cứu từ Viện Sử học, Ban Tuyên giáo Trung ương và các ấn phẩm của NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Nguyễn Trung Trực (tên thật là Nguyễn Văn Lịch, còn gọi là Chản) sinh năm 1838 tại làng Bình Nhựt, tổng Long Hưng, huyện Cửu An, phủ Tân An (nay thuộc xã Thạnh Đức, huyện Bến Lức, tỉnh Long An). Xuất thân từ một gia đình dân nghèo làm nghề chài lưới trên sông Vàm Cỏ, ông sớm rèn luyện được thể chất rắn rỏi, tính cách bạt mạng, trọng nghĩa khinh tài và lòng căm thù giặc sâu sắc. Khi quân Pháp nổ súng xâm lược Gia Định và mở rộng đánh chiếm các tỉnh miền Tây Nam Kỳ, ông lập tức tham gia lực lượng nghĩa dũng dưới quyền quản cơ Trương Định, rồi nhanh chóng trở thành một thủ lĩnh xuất sắc, kiệt xuất của phong trào kháng Pháp.

Những chiến công "Oanh thiên địa, Khấp quỷ thần"

Bằng lối đánh du kích mưu trí, táo bạo, kết hợp với sự đùm bọc che chở của nhân dân miền Tây, Nguyễn Trung Trực đã chỉ huy nghĩa quân giáng cho quân xâm lược Pháp những đòn đau đớn, ghi dấu ấn sâu sắc vào lịch sử bằng hai trận đánh mang tính biểu tượng:

• Trận đốt cháy tàu Espérance trên sông Nhật Tảo (10/12/1861): Đây là một trong những chiến công oanh liệt bậc nhất của phong trào kháng Pháp nửa cuối thế kỷ XIX. Tàu Espérance (Hy Vọng) – một pháo hạm hiện đại bậc nhất của hải quân Pháp lúc bấy giờ – đang làm nhiệm vụ tuần tra và án ngữ trên sông Nhật Tảo. Dưới sự chỉ huy thần tốc và mưu trí của Nguyễn Trung Trực, nghĩa quân đã cải trang thành đoàn thuyền buôn, bất ngờ áp sát và tràn lên tàu. Bằng lòng dũng cảm phi thường, nghĩa quân đã tiêu diệt toàn bộ sĩ quan, lính Pháp cùng lính mã tà trên tàu, rồi châm lửa đốt cháy rụi chiếc pháo hạm. Chiến công này không chỉ đập tan niềm tự hào về sức mạnh kỹ thuật của thực dân Pháp, mà còn xé tan bầu không khí ảm đạm của những thất bại trước đó, thổi bùng lên ngọn lửa kháng chiến trong toàn dân.

Nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu đã ghi lại hai chiến công lịch sử ấy qua hai câu thơ bất hủ, khắc họa trọn vẹn khí thế ngút trời của vị thủ lĩnh kiệt xuất:

"Hỏa hồng Nhật Tảo oanh thiên địa,

Kiếm bạt Kiên Giang khấp quỷ thần."

Khí phách thép trước tòa án kẻ thù và câu nói bất tử

Sau trận Kiên Giang, thực dân Pháp tập trung lực lượng vây quét gắt gao. Để bảo vệ căn cứ và nhân dân trên đảo Phú Quốc, Nguyễn Trung Trực cùng một bộ phận nghĩa quân đã rút ra đảo tiếp tục chiến đấu trong điều kiện vô cùng thiếu thốn, gian khổ. Kẻ thù không thể bắt được ông bằng quân sự, nên đã dùng thủ đoạn hèn hạ: bắt giữ mẹ của ông cùng hàng trăm dân lành làm con bài tống tiền, ép ông phải ra nộp mạng.

Thà chịu hy sinh bản thân chứ không để nhân dân và người thân phải chịu đau khổ, Nguyễn Trung Trực đã hiên ngang bước vào sào huyệt kẻ thù. Giới chức thực dân Pháp vừa khiếp sợ, vừa thán phục tài năng của ông nên đã dùng mọi cách từ dụ dỗ, hứa hẹn phong quan tiến chức, ban thưởng vô số tiền bạc cho đến tra tấn dã man hòng khuất phục ý chí của vị thủ lĩnh trẻ tuổi.

Trước mặt các sĩ quan sừng sỏ và tòa án quân sự của thực dân Pháp tại Sài Gòn, khi tên quan cai trị Pháp hỏi ông rằng liệu ông có muốn từ bỏ chống đối để hưởng bổng lộc hay không, Nguyễn Trung Trực đã đứng thẳng người, nhìn thẳng vào mắt kẻ thù và dội một gáo nước lạnh buốt giá vào dã tâm xâm lược của chúng bằng lời tuyên bố đanh thép:

"Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam, thì mới hết người Nam đánh đuổi người Tây."

Đó không đơn thuần là câu trả lời của một tù nhân trước kẻ chiến thắng, mà là bản án tử hình chính trị do một người anh hùng dân tộc tuyên đọc cho toàn bộ chủ nghĩa thực dân xâm lược. Câu nói ấy khẳng định một chân lý vĩnh cửu: lòng yêu nước và ý chí độc lập của người Việt Nam như cỏ cây trên dải đất này – bám sâu vào lòng đất mẹ, dẫu có bị cày xới, đốt phá thì vẫn sẽ tiếp tục sinh sôi, nảy nở và vươn lên mạnh mẽ để đè bẹp mọi kẻ thù ngoại bang.

Di sản trường tồn cùng dân tộc

Ngày 27 tháng 10 năm 1868, thực dân Pháp hèn hạ đưa Nguyễn Trung Trực ra hành quyết tại chợ Rạch Giá khi ông mới vừa tròn 30 tuổi. Khi bước lên pháp trường, ông vẫn giữ nguyên phong thái thản nhiên, kiêu hãnh, từ chối rút lại lời nói và không để kẻ thù bịt mắt. Sự hy sinh oanh liệt của ông đã làm xúc động sâu sắc lòng người, biến ngày ông mất thành một ngày lễ tri ân lớn của nhân dân Nam Bộ.

Tấm gương kiên trung, khí phách ngút trời và sự quả cảm cho đến tận những giây phút cuối cùng của Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực đã trở thành ngọn đuốc soi đường, truyền nguồn sinh lực bất tận cho các thế hệ cách mạng Việt Nam suốt hàng trăm năm qua. Ông mãi mãi là tượng đài rực rỡ của tinh thần yêu nước, của lòng dũng cảm và khí phách hiên ngang trước mọi giông bão lịch sử.