Nguyễn Trung Trực Người anh hùng dân chài và lời thề bất tử bên dòng Nhật Tảo

Nguyễn Trung Trực

Người anh hùng dân chài và lời thề bất tử bên dòng Nhật Tảo

Ông Nguyễn Trung Trực - người thủ lĩnh nghĩa quân năm xưa không khỏi làm bao thế hệ hậu sinh bồi hồi xúc động khi nhắc đến ý chí quật cường và sự kiện lịch sử hơn 160 năm về trước trên mảnh đất Long An trung dũng.

Lòng dân sục sôi, một lời thề son sắt

Đã bước vào độ lùi sâu của lịch sử, nhưng tên tuổi Nguyễn Trung Trực vẫn hiện rõ như in về những ngày thực dân Pháp giày xéo quê hương Nam Bộ. Cuối năm 1861, thực dân Pháp dùng tàu chiến hiện đại, đại bác sức công phá lớn từ Sài Gòn ngược dòng Vàm Cỏ Đông tiến lên vùng hạ lưu, ông cùng nhiều nghĩa sĩ khác đã lập phòng tuyến tại hạ lưu sông Nhật Tảo (thuộc xã An Nhựt Tân, huyện Tân Trụ, tỉnh Long An ngày nay) để chặn đánh

địch. Nhưng quân địch quá mạnh về hỏa lực, nhiều tuyến phòng thủ ban đầu bị uy hiếp. Tuy nhiên, với lòng yêu nước nồng nàn, nhiều chiến sĩ cách mạng và nông dân nghèo đã quyết tâm bám trụ, rút vào các căn cứ bí mật trong dân hoặc vào rừng đước để bảo toàn và phát triển lực lượng.

Dạo bước trong Khu di tích Vàm Nhựt Tảo (xã An Nhựt Tân, huyện Tân Trụ), các bậc lão thành cách mạng tại địa phương kể tiếp: “Thời điểm năm 1861, nơi đây là một vùng sông nước chằng chịt, cây cối rậm rạp. Trong các căn cứ, có những cây cổ thụ thân lớn đến nỗi nhiều người vòng tay ôm không giáp. Xung quanh có nhiều bụi rậm tạo thành tán dày, rậm rạp, âm u, rất thuận tiện cho việc tập kích bất ngờ”.

Chúng tôi tận dụng địa thế hiểm trở, dùng mưu kế giả làm thuyền buôn để áp sát tàu địch. Từ đó, mỗi lần họp mặt chuẩn bị trận đánh, các chiến sĩ thường thề quyết tâm: “Độc lập hay là chết”. Cứ như thế, nơi đây trở thành địa danh lịch sử gắn liền với chiến công “Hỏa hồng Nhựt Tảo” lẫy lừng.

Theo sử liệu, sau khi đánh chìm tàu L’Espérance (Hy Vọng) của Pháp, thực dân Pháp điên cuồng xây dựng lại bộ máy tay sai và tăng cường đàn áp, khủng bố dân lành để trả thù. Trước tình hình đó, Nguyễn Trung Trực cùng anh em chiến sĩ nghĩa quân càng sôi sục căm thù, quyết tâm đánh đuổi bọn giặc ngoại xâm đến cùng. Sau thời gian bàn bạc, chuẩn bị kỹ lưỡng, ông tiếp tục chỉ huy nghĩa quân lập nên chiến công đánh chiếm đồn Rạch Giá (Kiên Giang) vào năm 1868, trước sự chứng kiến và giúp đỡ hết lòng của bà con nhân dân địa phương.

Dưới Quốc kỳ trang nghiêm và linh vị tổ tiên, các chiến sĩ dõng dạc đọc lời thề:

“Thà chết tự do còn hơn sống nô lệ!*

Dù đầu râu tóc bạc vẫn còn chiến đấu!

Dù phải hy sinh đời cha thì con cháu tiếp tục chiến đấu!*

Ai phản bội, đầu hàng phải bị xử tử! Xin thề!”

Đêm tế cờ năm ấy, nhóm thanh niên yêu nước gồm nhiều người dân chài, nông dân nghèo, đã tổ chức cắt máu ăn thề, quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh.

“Lúc tham gia nghĩa quân, ông Nguyễn Trung

Trực còn rất trẻ nhưng đã thể hiện bản lĩnh của một bậc quân sư tài ba. Đa số anh em trong đội là người dân Long An và các tỉnh miền Tây. Có người từ Thủ Dầu Một (Bình Dương) sang, có người từ miền Bắc vào Nam tìm đường cứu nước” – Một vị bô lão nhớ lại. Sau những trận đánh vang dội, ông cùng các chiến sĩ trung kiên hoạt động bán công khai, tổ chức đấu tranh vũ trang kết hợp với đấu tranh chính trị, làm tốt công tác dân vận nên đi đến đâu cũng được nhân dân che chở.

Nhiều chiến sĩ khác xung phong gia nhập vào các đội nghĩa binh cảm tử. Những cuộc chiến diễn ra hết sức cam go, khốc liệt. Ngay trong những trận đánh đầu tiên tại Nhật Tảo hay trên đảo Phú Quốc, đã có hàng chục chiến sĩ của nghĩa quân ngã xuống, máu của các anh đã hòa vào dòng sông, tấc đất của quê hương để giữ gìn bờ cõi.

Tinh thần Nguyễn Trung Trực là một sự kiện tác động lớn đến ý thức cách mạng của nhiều tầng lớp nhân dân Nam Bộ. Kế tục sự nghiệp vẻ vang của vị anh hùng dân chài, trong phong trào kháng chiến chống Mỹ sau này, các tiểu đoàn địa phương quân đã lấy tên ông để đặt cho đơn vị mình, trở thành biểu tượng của ý chí quật cường, khát vọng độc lập dân tộc.

Tiếp nối truyền thống anh hùng

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng 30.4.1975, tinh thần ấy vẫn mãi trường tồn. Những chiến sĩ, người dân năm xưa trở về quê hương, cùng nhau xây dựng cuộc sống mới. Hiện nay, dù tuổi cao sức yếu, các cựu chiến binh vẫn thường xuyên kể cho con cháu nghe về tấm gương của ông, sống an nhiên bên gia đình thảo hiền.

Để lưu giữ sự kiện đặc biệt và giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống cách mạng, tỉnh Long An và Kiên Giang đã xây dựng các Khu di tích, đền thờ uy nghiêm. Tại Vàm Nhựt Tảo, khu di tích rộng hàng chục ngàn mét vuông đã được đầu tư khang trang. Tên tuổi của Nguyễn Trung Trực cùng các nghĩa sĩ tham gia trận đánh năm xưa được khắc trang trọng vào bia đá ghi công để muôn đời con cháu phụng thờ.

Trong khuôn viên khu di tích còn xây dựng các công trình phụ trợ như nhà trưng bày, tượng đài, công viên cây xanh... Xung quanh khu di tích có hàng rào kiên cố, cổng chào uy nghi. Khu di tích lịch sử Vàm Nhựt Tảo đã được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích Lịch sử cấp quốc gia. Hằng năm, nơi đây trở thành “địa chỉ đỏ” cho các hoạt động về nguồn, họp mặt truyền thống của đoàn viên, thanh niên.

Lãnh đạo chính quyền địa phương chia sẻ, Đảng bộ và nhân dân vô cùng tự hào khi có các khu di tích gắn liền với tên tuổi vị anh hùng dân tộc trên địa bàn. Hằng năm, vào dịp lễ hội tháng Tám và tháng Chín âm lịch, địa phương tổ chức các hoạt động văn hóa nghệ thuật, thắp hương tưởng nhớ những người con đã hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Đã hơn một thế kỷ trôi qua, nhưng khí phách hào hùng của Nguyễn Trung Trực vẫn mãi trong trái tim mỗi người dân Long An nói chung, quê hương Nhật Tảo nói riêng. Ông đã góp phần viết nên trang sử vẻ vang của quê hương Việt Nam trung dũng, kiên cường.

Người viết: Nguyễn Khánh Duy