Nguyễn Trung Trực — Người đứng đầu nghĩa quân Nam Bộ trong những năm đầu chống Pháp

Nửa sau thế kỷ XIX là một trong những thời kỳ đau thương nhưng cũng đầy những cuộc đấu tranh của lịch sử Việt Nam. Sau khi liên quân Pháp - Tây Ban Nha nổ súng tấn công Đà Nẵng năm 1858, quân Pháp từng bước mở rộng chiến tranh xâm lược.

Tại Nam Kỳ, nhiều phong trào kháng chiến hình thành. Trong số những người lãnh đạo nổi bật có Nguyễn Trung Trực.

Nguyễn Trung Trực là một nhân vật đặc biệt bởi ông xuất thân từ nhân dân Nam Bộ và trở thành thủ lĩnh nghĩa quân chống Pháp.

Hai chiến công nổi tiếng nhất gắn với tên tuổi ông là trận đánh trên sông Nhật Tảo năm 1861 và trận đánh chiếm đồn Rạch Giá năm 1868.

Ngày 10 tháng 12 năm 1861, nghĩa quân do Nguyễn Trung Trực chỉ huy tổ chức trận đánh tàu L’Espérance của Pháp trên vàm Nhật Tảo.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chiến thắng này có ý nghĩa rất lớn vì nghĩa quân đã tiêu diệt một tàu chiến của quân Pháp, được xem là một “pháo đài nổi”.

Đây là một chiến công quan trọng trong bối cảnh lực lượng nghĩa quân về vũ khí và tổ chức đều yếu hơn quân xâm lược.

Sau đó, Nguyễn Trung Trực tiếp tục hoạt động chống Pháp tại nhiều địa bàn Nam Bộ.

Năm 1867, Pháp hoàn thành việc chiếm ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ. Tình hình lực lượng kháng chiến trở nên khó khăn hơn.

Tuy vậy, Nguyễn Trung Trực không chấm dứt hoạt động.

Ngày 16 tháng 6 năm 1868, nghĩa quân của ông tấn công đồn Rạch Giá.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, đây là một trong những chiến công nổi bật nhất của phong trào chống Pháp ở Nam Kỳ, bởi Nguyễn Trung Trực là thủ lĩnh nghĩa quân duy nhất tại Nam Kỳ lúc đó đánh chiếm lại được một đồn trung tâm tỉnh lỵ sau khi Pháp đã thôn tính ba tỉnh miền Tây.

Những chiến công ấy khiến chính quyền Pháp đặc biệt chú ý đến Nguyễn Trung Trực.

Cuối cùng, ông bị bắt.

Nguyễn Trung Trực bị xử tử năm 1868 tại Rạch Giá.

Tên tuổi của ông được gắn với câu nói nổi tiếng thường được truyền tụng: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam, thì mới hết người Nam đánh Tây”.

Cần lưu ý rằng câu nói này được nhiều tài liệu lịch sử và truyền thống tưởng niệm Nguyễn Trung Trực ghi nhận, nhưng khi viết lịch sử theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt, cần phân biệt giữa câu nói được lưu truyền rộng rãi và văn bản nguyên thủy trực tiếp ghi lại lời nói đó.

Điều chắc chắn là Nguyễn Trung Trực đã trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu của phong trào chống Pháp ở Nam Bộ.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia gọi ông là “một anh hùng dân tộc đặc biệt”, đồng thời ghi nhận hai chiến công Nhật Tảo và Rạch Giá là những dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp chống Pháp của ông.

Sau khi ông hy sinh, phong trào kháng chiến ở Nam Bộ vẫn tiếp tục với nhiều thủ lĩnh khác.

Tên Nguyễn Trung Trực ngày nay gắn với nhiều di tích và hoạt động tưởng niệm ở Nam Bộ. Lăng mộ ông được đặt tại Rạch Giá.

Câu chuyện Nguyễn Trung Trực cho thấy một đặc điểm nổi bật của phong trào chống Pháp cuối thế kỷ XIX: khi triều đình từng bước mất quyền kiểm soát nhiều vùng đất, các phong trào kháng chiến của nhân dân vẫn tiếp tục diễn ra.

Những người như Nguyễn Trung Trực không thể thay đổi tương quan lực lượng giữa Việt Nam và Pháp vào thời điểm đó, nhưng họ đã để lại một di sản quan trọng: ý chí không chấp nhận mất nước.