Nguyễn Trung Trực – Trận đốt tàu L'Espérance trên sông Vàm Cỏ Đông

Sau khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam năm 1858 và lần lượt chiếm giữ nhiều tỉnh Nam Kỳ, phong trào kháng chiến của nhân dân bùng lên mạnh mẽ. Trong bối cảnh đó, Nguyễn Trung Trực nổi lên như một thủ lĩnh nghĩa quân tài năng, được nhân dân tin tưởng bởi lòng quả cảm và khả năng tổ chức chiến đấu.

Nhận thấy quân Pháp thường sử dụng tàu chiến để vận chuyển quân, tiếp tế và kiểm soát các tuyến sông, Nguyễn Trung Trực quyết định đánh vào phương tiện này nhằm làm suy yếu khả năng cơ động của đối phương. Sau nhiều ngày trinh sát, ông cùng các nghĩa quân lựa chọn tàu L'Espérance, một tàu vũ trang của Pháp thường xuyên hoạt động trên tuyến sông Vàm Cỏ Đông.

Để tránh sự nghi ngờ, nghĩa quân cải trang thành những người dân đi buôn bằng ghe nhỏ. Họ bí mật tiếp cận tàu vào thời điểm thuận lợi. Khi đã ở khoảng cách gần, lực lượng của Nguyễn Trung Trực bất ngờ nổ súng, khống chế quân lính trên tàu và nhanh chóng châm lửa đốt con tàu.

Ngọn lửa nhanh chóng bao trùm thân tàu bằng gỗ. Trong thời gian ngắn, L'Espérance bị thiêu rụi và chìm xuống sông. Một số binh lính Pháp thương vong, số còn lại phải nhảy xuống nước để thoát thân. Nghĩa quân sau đó rút lui an toàn theo kế hoạch.

Chiến thắng Nhật Tảo có ý nghĩa rất lớn. Đây là lần đầu tiên một tàu chiến hiện đại của thực dân Pháp bị nghĩa quân Việt Nam tiêu diệt bằng một trận tập kích táo bạo. Sự kiện gây tiếng vang trong cả nước, cổ vũ mạnh mẽ tinh thần kháng chiến của nhân dân Nam Bộ. Thực dân Pháp cũng buộc phải tăng cường lực lượng bảo vệ các tuyến đường thủy vì nhận thấy nghĩa quân có khả năng tấn công bất ngờ.

Sau chiến thắng này, Nguyễn Trung Trực tiếp tục chỉ huy nghĩa quân hoạt động tại nhiều địa phương ở Nam Bộ. Năm 1868, ông lãnh đạo lực lượng đánh chiếm đồn Kiên Giang (Rạch Giá), giành quyền kiểm soát địa phương trong một thời gian ngắn. Tuy nhiên, trước lực lượng đông và trang bị mạnh của quân Pháp, nghĩa quân gặp nhiều khó khăn.

Để bảo vệ nhân dân và đồng đội, Nguyễn Trung Trực cuối cùng rơi vào tay quân Pháp. Ông bị đưa về Rạch Giá xét xử. Mặc dù bị dụ dỗ và đe dọa, ông vẫn kiên quyết không đầu hàng.

Trước khi bị xử chém ngày 27 tháng 10 năm 1868, Nguyễn Trung Trực đã nói câu nói nổi tiếng được lưu truyền trong nhiều tài liệu lịch sử:

"Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây."

Câu nói ấy thể hiện ý chí bất khuất của nhân dân Việt Nam trong buổi đầu chống thực dân Pháp và trở thành một trong những lời tuyên ngôn yêu nước nổi tiếng nhất trong lịch sử dân tộc.

Ngày nay, Nguyễn Trung Trực được tôn vinh là một trong những anh hùng tiêu biểu của phong trào kháng chiến chống Pháp ở Nam Bộ. Đền thờ ông tại Rạch Giá hằng năm đón hàng vạn người dân đến dâng hương trong lễ hội truyền thống. Tên ông được đặt cho nhiều trường học, đường phố và công trình trên khắp cả nước như sự ghi nhận đối với tinh thần yêu nước và ý chí kiên cường của vị thủ lĩnh nghĩa quân.