Nguyễn Trung Trực và chiến công đốt tàu Esperance (Năm 1861)

Những năm đầu thập niên 1860, sau khi đánh chiếm Gia Định, thực dân Pháp bắt đầu mở rộng phạm vi càn quét ra toàn vùng sông nước miền Tây Nam Bộ. Nhờ lợi thế vượt trội về hỏa lực và đại bác, các đội pháo thuyền hiện đại của Pháp liên tục tung hoành trên khắp các kênh rạch, gieo rắc đau thương và đe dọa trực tiếp đến các phong trào kháng chiến tự phát của nhân dân ta. Giữa bầu không khí u uất ấy, sự xuất hiện mưu trí cùng chiến công hiển hách của vị thủ lĩnh áo vải Nguyễn Trung Trực trên sông Nhật Tảo đã giáng một đòn sấm sét vào niềm tự hào quân sự của thực dân Pháp.

Nguyễn Trung Trực (tên thật là Nguyễn Văn Lịch), xuất thân từ một gia đình làm nghề chài lưới ven biển Long An, vốn giỏi võ nghệ và giàu lòng yêu nước. Tháng 12 năm 1861, phát hiện tàu chiến L'Espérance (Hy Vọng) — một trong những pháo thuyền hiện đại bậc nhất của quân Pháp — đang neo đậu trên sông Nhật Tảo (nay thuộc huyện Tân Trụ, tỉnh Long An) để kiểm soát tuyến giao thông đường thủy, Nguyễn Trung Trực đã vạch ra một kế hoạch đột kích vô cùng táo bạo.

Trưa ngày 10 tháng 12 năm 1861, Nguyễn Trung Trực trực tiếp chỉ huy một đội nghĩa quân cải trang thành đoàn thương hồ đi trên các ghe buôn lúa. Khi tiếp cận gần tàu L'Espérance, lấy cớ xin trình giấy thông hành, nghĩa quân bất ngờ áp sát và tuốt gươm nhổ neo lao lên tàu. Cuộc giáp lá xá diễn ra vô cùng nhanh gọn và quyết liệt. Nghĩa quân tiêu diệt phần lớn lực lượng lính Pháp trên tàu, sau đó dùng chất nổ và châm lửa đốt cháy rụi pháo thuyền L'Espérance, đánh chìm hoàn toàn niềm kiêu hãnh của thủy quân Pháp xuống lòng sông Nhật Tảo.

Chiến công đốt tàu L'Espérance chấn động toàn cõi Nam Kỳ. Đây là lần đầu tiên một pháo thuyền hiện đại của Pháp bị nghĩa quân đánh chìm hoàn toàn bằng lối đánh hỏa công mưu trí. Sau chiến thắng vang dội này, Nguyễn Trung Trực tiếp tục lãnh đạo nhân dân kháng chiến tại căn cứ Hòn Chông và Rạch Giá, lập thêm nhiều chiến công hiển hách như trận đánh úp đồn Rạch Giá năm 1868.

Cuối năm 1868, trong một chiến dịch vây hãm gắt gao của kẻ thù, để bảo vệ tính mạng cho nhân dân và người mẹ già đang bị đối phương khống chế, Nguyễn Trung Trực đã ra nộp mình. Dù dùng nhiều lợi lộc và chức quyền để mua chuộc, thực dân Pháp vẫn không thể làm khuất phục được chí khí kiên trung của ông. Ngày 27 tháng 10 năm 1868, trước khi bị kẻ thù đưa ra hành quyết tại Chợ Rạch Giá, người anh hùng áo vải đã để lại câu nói bất tử vang vọng muôn đời: "Bao giờ người Tây rút hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây".

Chiến công đốt tàu L'Espérance cùng lời thề sắt đá của Nguyễn Trung Trực không chỉ giáng một đòn nặng nề vào uy thế xâm lược của quân Pháp, mà còn trở thành biểu tượng quật cường, khẳng định tinh thần yêu nước bất diệt và ý chí chống ngoại xâm không bao giờ dập tắt của nhân dân Nam Bộ nói riêng và toàn thể dân tộc Việt Nam nói chung.