Nguyễn Trung Trực và ngọn lửa căm thù giặc Pháp tại đồn Kiên Giang (1868)

Khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược Nam Kỳ, dù triều đình nhà Nguyễn bấy giờ chọn nhượng bộ, Nguyễn Trung Trực vẫn đứng lên tụ tập nghĩa quân kháng chiến. Chiến công vang dội nhất của ông là trận đánh đồn Nhật Tạng vào năm 1861, khi ông dùng mưu giả làm thương gia đưa tàu vào đồn rồi bất ngờ hạ sát toàn bộ sĩ quan Pháp, đốt cháy chiếc thuyền chiến Espérance của địch (với câu nói nổi tiếng: "Hỏa hồng Nhật Tạng oanh thiên địa / Kiếm bạc Kiên Giang khấp quỷ thần"). Về sau, khi bị giặc Pháp bắt tại đảo Phú Quốc do thế lực chênh lệch, trước khi bước lên đoạn đầu đài, ông vẫn giữ vững chí khí hiên ngang và khẳng định câu nói bất hủ: "Bao giờ Tây nhổ hết cỏ nước Nam mới hết người Nam đánh Tây".