Nguyễn Trung Trực và ngọn lửa đốt tàu Pháp trên sông Nhật Tảo
Khi thực dân Pháp mở rộng đánh chiếm Nam Kỳ, Nguyễn Trung Trực — một người xuất thân nông dân chài lưới — đã đứng lên chiêu mộ nghĩa quân kháng Pháp. Ngày 10 tháng 12 năm 1861, ông chỉ huy một trận đánh điền hình vào lịch sử: trận tập kích tàu Espérance (Hy Vọng) của Pháp đang neo đậu trên sông Nhật Tảo (Long An).
Để tiếp cận con tàu chiến hiện đại được bảo vệ cẩn mật, Nguyễn Trung Trực cho nghĩa quân cải trang thành dân buôn lúa gạo và đoàn đưa dâu trên các ghe nhỏ. Khi áp sát tàu địch, ông phát lệnh tấn công bất ngờ. Nghĩa quân nhanh chóng tràn lên bẻ gãy sự kháng cự của binh lính Pháp, phóng hỏa đốt cháy hoàn toàn tàu Espérance. Đây là chiến công lẫy lừng, giáng một đòn mạnh vào uy thế của quân xâm lược. Sau đó, ông tiếp tục lãnh đạo cuộc khởi nghĩa đánh chiếm đồn Rạch Giá năm 1868. Khi bị địch bắt và dụ dỗ hàng phục, Nguyễn Trung Trực đã thẳng thắn từ chối và để lại câu nói đi vào lịch sử: "Bao giờ người Tây rút hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây". Ông bị giặc hành quyết vào tháng 10 năm 1868 khi mới 30 tuổi.
