NGUYỄN TRƯỜNG TỘ – NHÀ CANH TÂN TIÊN PHONG CỦA VIỆT NAM THẾ KỶ XIX

Nguyễn Trường Tộ (1830–1871) là một danh sĩ và nhà cải cách nổi bật của Việt Nam vào giữa thế kỷ XIX. Ông sinh tại làng Bùi Chu, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình nhà Nho nghèo theo đạo Thiên Chúa. Từ nhỏ, ông được học chữ Hán và có khả năng học tập rất tốt. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Khi trưởng thành, Nguyễn Trường Tộ có cơ hội tiếp xúc với kiến thức phương Tây. Ông học thêm tiếng Pháp và một số kiến thức về khoa học, kỹ thuật. Ông từng sang châu Âu và Hồng Kông, có dịp quan sát nền giáo dục, công nghiệp, quân sự và đời sống xã hội ở phương Tây. Những trải nghiệm này giúp ông hình thành tư tưởng cần đổi mới đất nước. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Sau khi trở về Việt Nam, Nguyễn Trường Tộ dành nhiều tâm huyết cho việc đề xuất cải cách. Từ khoảng năm 1863 đến năm 1871, ông gửi lên triều đình nhà Nguyễn gần 60 bản điều trần. Nội dung rất rộng, đề cập đến nhiều vấn đề quan trọng của đất nước. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Trong lĩnh vực giáo dục, ông chủ trương chuyển từ lối học nặng về kinh điển sang “thực học”, chú trọng những kiến thức có thể áp dụng vào đời sống. Ông đề nghị đưa các môn như nông nghiệp, thiên văn, địa lý, kỹ thuật và luật học vào chương trình đào tạo. Ông cũng đề xuất học tập những thành tựu khoa học và kỹ thuật của phương Tây. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Về kinh tế và quản lý đất nước, Nguyễn Trường Tộ đề nghị phát triển công nghiệp, thương mại, khai thác tài nguyên và cải tổ bộ máy quan lại. Về ngoại giao, ông chủ trương mở rộng quan hệ với nhiều nước và sử dụng ngoại giao một cách linh hoạt. Ông cũng đề xuất tăng cường khả năng phòng thủ và đào tạo nhân lực có kiến thức mới. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Phần lớn các đề nghị cải cách của Nguyễn Trường Tộ không được triều đình nhà Nguyễn thực hiện đầy đủ. Tuy vậy, những bản điều trần của ông thể hiện tư duy đổi mới và sự quan tâm đến việc tìm hướng phát triển cho đất nước trong một thời kỳ đầy biến động. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Nguyễn Trường Tộ qua đời năm 1871. Dù cuộc đời không dài, ông để lại dấu ấn trong lịch sử tư tưởng Việt Nam thế kỷ XIX. Những đề xuất về giáo dục, khoa học, kinh tế, ngoại giao và quản lý đất nước của ông vẫn được các nhà nghiên cứu quan tâm khi tìm hiểu về phong trào canh tân Việt Nam. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)