Nguyễn Tuân: "Người Thợ Kim Hoàn" Của Chữ Nghĩa

Dựa trên: Tuyển tập văn học "Vang bóng một thời" và những giai thoại về "cá tính Nguyễn Tuân".

Một đời đi tìm "cái đẹp"

Nguyễn Tuân không phải là một chiến sĩ cầm súng trên chiến trường, nhưng ông là một chiến sĩ trên mặt trận văn hóa. Nếu phải dùng một từ để miêu tả về ông, đó là "sành". Ông sành về ăn, sành về chơi, và đặc biệt là sành về chữ.

Trước Cách mạng tháng Tám, Nguyễn Tuân là một người lãng tử, thích xê dịch, luôn đi tìm cái đẹp xa xưa trong một xã hội đang tàn phai. Ông viết "Vang bóng một thời" — một kiệt tác chứa đựng hoài niệm về những thú chơi tao nhã của người xưa như uống trà, thả thơ, hay nghệ thuật thưởng thức món ăn. Ông sợ sự tầm thường, sợ sự nhạt nhẽo và luôn muốn đưa cái đẹp vào trong từng con chữ.

Cuộc lột xác của một "ông ngông"

Sau năm 1945, người ta thấy một Nguyễn Tuân khác. Từ một người lãng tử chỉ biết đến "cái đẹp cá nhân", ông đã đi theo kháng chiến, tìm đến "cái đẹp của đất nước và con người trong lao động".

Ông không còn viết về những thú chơi xa xỉ, mà chuyển sang ca ngợi vẻ đẹp của những người lao động bình dị: người lái đò trên sông Đà hung bạo, người công nhân khai thác than, hay những chiến sĩ trên mặt trận. Vẫn là cái giọng văn "ngông" ấy, vẫn là vốn từ ngữ cực kỳ phong phú và độc đáo ấy, nhưng giờ đây nó dùng để mô tả sự kiên cường và vẻ đẹp của tâm hồn Việt Nam trong gian khó.

Bậc thầy của ngôn ngữ

Nguyễn Tuân được mệnh danh là "bậc thầy về ngôn ngữ". Ông có khả năng dùng từ ngữ một cách đầy ma thuật, đôi khi ông tạo ra những từ mới, hoặc sử dụng những từ cổ khiến người đọc phải ngỡ ngàng. Đọc Nguyễn Tuân giống như thưởng thức một tách trà đậm, lúc đầu thấy đắng, nhưng càng về sau càng thấy ngọt hậu.

Ông có một nguyên tắc làm việc cực kỳ nghiêm túc: "Viết là một lao động nghệ thuật khổ sai". Ông thường thức trắng đêm, tìm tòi từng chữ, cân nhắc từng dấu phẩy chỉ để làm sao câu văn đạt đến độ hoàn mỹ nhất. Với ông, văn chương không thể là thứ đồ trang sức dễ dãi, nó phải là kết tinh của sự lao động trí tuệ nghiêm túc.

Di sản của một cá tính không thể pha trộn

Nguyễn Tuân ra đi, để lại một khoảng trống lớn trong văn đàn Việt Nam. Người ta nhớ về ông không chỉ qua những tác phẩm, mà còn qua phong cách sống phóng khoáng, thẳng thắn và sự kiên định với cái đẹp. Ông đã dạy cho thế hệ sau rằng: làm văn là phải có cá tính, phải có bản lĩnh, và trên hết là phải trân trọng tiếng Việt.